Brief Description
अ.हृ.चि.३/११८-१२०
पिबेन्नागबलामूलस्यार्धकर्षाभिवर्धितम्||११८||
पलं क्षीरयुतं मासं क्षीरवृत्तिरनन्नभुक्|
एष प्रयोगः पुष्ट्यायुर्बलवर्णकरः परम्||११९||
मण्डूकपर्ण्याः कल्पोऽयं यष्ट्या विश्वौषधस्य च||१२०|
सर्वाङ्गसुन्दरी व्याख्या ( कृत)
स०-नागबलामूलस्य पलं क्षीरयुतं पिबेत्| किम्भूतम् ? अर्धकर्षादिवर्धितं मासं यावत्| किम्भूतो नरः ? क्षीरवर्तनोऽनन्नादः सन्| अयं प्रयोगः सुष्ठु पुष्ट्यादिकरः| एवमेव कल्पो मण्डूकपर्ण्याः यष्ट्याः शुण्ठ्याश्च कार्यः|
आयुर्वेदरसायनम् व्याख्या ( कृत)
आ० र०- नागबलारसायनमाह----
पिबेदिति| वर्धितं अर्धकर्षेणैव, अष्टभिर्दिनैः पलं भवति| अतः पलमेव, यावन् मासः पूर्यते|
अन्यद्रसायनमाह-मण्डूकपर्ण्या इति| अयं-नागबलोक्तः| सङ्ग्रहे तु (चि. अ. ५)- "पादशेषं जलद्रोणे पचेन्नागबला तुलाम्| तेन क्वाथेन तुल्यांशं घृतं क्षीरं च साधयेत्|| पलार्द्धिकैश्चातिबलायष्टीपुनर्नवैः| प्रपौण्डरीककाश्मर्यप्रियालकपिकच्छुभिः|| अश्वागन्धासिताभीरुमेदायुग्मत्रिकण्टकैः| काकोलीक्षीरकाकोलीक्षीरशुक्लर्धिजीवकैः|| मृणालबिसखर्जूरशृङ्गाटककसेरुकैः| एतन्नागबलासर्पिः पित्तं रक्तं क्षतं क्षयम्|| जयेत्तृड्भ्रमदाहांश्च बलपुष्टिकरं परम्| वर्ण्यमायुष्यमोजस्यं वलीपलितनाशनम्|| उपयुज्य च षण्मासं वृद्धोऽपि तरुणायते| क्षीरशुक्ला-क्षीरविदारी| मृणालबिसे-सूक्ष्मस्थूलपद्ममूले| शर्करापिप्पलीचूर्णैः सर्पिषा माक्षिकेण च|| संयुक्तं वा शृतं क्षीरं पिबेत्कासज्वरापहम्| फलाम्लं सर्पिषा भृष्टं विदारीक्षुरसे कृतम्|| स्त्रीषु क्षीणः पिबेद्यूषं जीवनं बृंहणं परम्| सक्तूनां वस्त्रपूतानां मन्थं क्षौद्रघृतान्वितम्| यवान्नसात्म्यो दीप्ताग्निः क्षतक्षीणः| जीवनीयोपसिद्धं वा जाङ्गलं घृतभर्जितम्|| रसं प्रयोजेत् क्षीणो व्यञ्जनार्थं सशर्करम्|| व्यञ्जनार्थं-शाकार्थम्| गोमहिष्यश्वनागाजैः क्षीरैर्मांसरसैस्तथा| यवान्नं भोजयेद्यूषैः फलाम्लैर्वा घृताप्लुतैः||" इति|-
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | Ushna veerya |
| Vipaka | Madhura |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|