Brief Description
योगचिन्तामणि /चूर्णप्रकरणम्
कुङ्कुमं मदनी मुस्ता चतुर्जातं फलत्रिकम् । अभ्रमाकल्लकं धान्यं दाडिमं मरिचं कणा।।
यवानी तितडीकं च हिंगुजं धनसारकम् । तुबुरु तगरं तोयं लवङ्ग जातिपत्रिका।
समङ्गा पुष्करं श्यामा पद्मबीज तुगा शठी। तालीसं चित्रक मांसी जातीफलमुशीरकं ॥
बला नागवला माक्षी कुष्ठग्रंथिक माक्षिकाः । यावन्त्येतानि सर्वाणि तावन्मोचरसं ददेत् ॥
सर्वतुल्या सितायोज्या कर्षमात्रं तु भक्षयेत् । प्रभाते च निशादौ च भोजनान्ते विशेषतः ।।
सन्ध्याकाले तथा भोज्यं वाजीकरणमुत्तमम् ।अजीर्णं जरयत्याशु नष्टाग्नेश्वाग्निदीपनम् ॥
अशीतिवातजान् रोगान् चतुर्विंशतिपैत्तिकान् ।विंशतिश्लेष्मजांश्चैव हृल्लासश्छर्द्यरोचकम् ॥
पञ्चैव ग्रहणीदोषानतिसारं विशेषतः ।क्षयमेकादशं श्वासं कासं पश्चविधं तथा ।।
उदरव्याधिनाशं च मूत्रकृच्छ्रे गलग्रहम् । पुत्रं जनयते वन्ध्या सेव्यमाने तथौषधे ।।
सन्निपातातुरं चैव विस्फोटकभगन्दरम् । नेत्ररोगं शिरोरोगं कर्णरोगं हनुग्रहम् ।।
हृद्रोगं कण्ठरोगं च जानुजङ्घागतं तथा ।सर्वरोगविनाशाय चरकेण प्रभाषितम् ।।
केसर, कस्तूरी, नागरमोथा, चातुर्जातक (तेजपात, दालचीनी, इलायची और नागकेसर) त्रिफला, आकरकरा, अभ्रक भस्म, धनिया, अनारदाना, कालीमिर्च, पीपल, अजवायन, तितिडीक, हींग, कपूर, कुस्तुम्बरु, तगर, सुगन्धवाला, लौङ्ग, जावित्री, मजीठ, पोखरमूल, विधारा, कमलगट्टा, वंशलोचन, कपूरकचरी, तालीसपत्र, चीता, जटामांसी, जायफल, खस, बला (सबंटी] नागबला, सोनामक्खी भस्म, कूठ, पीपलामूल और रूपामक्खी भस्म । सब चीजें समान भाग, मोचरस सबके समान । मिश्री मोचरससे २ गुनी । यथा विधि चूर्ण बनावें।
इसे ११ तोलाकी मात्रानुसार प्रातः और सायंकाल और विशेषतः भोजनके अन्तमें सेवन करनेसे अजीर्ण, अग्निमांध, ८० प्रकारके बातज रोग, २४ प्रकारके पित्तरोग, २० प्रकारके कफजरोग, उबकाई, वमन, अरुचि, ५ प्रकारके ग्रहणीविकार, अतिसार, ११ प्रकारका क्षय, वास, ५ प्रकारकी खांसी, उदररोग, मूत्रकृच्छ्र, गलग्रह, वंध्यत्व, सन्निपात, विस्फोटक, भगन्दर, नेत्र रोग, शिरोरोग, कर्णरोग, हनुग्रह, हृद्रोग, कंठरोग, जानु और जंधागत व्याधियां आदि अनेक रोग नष्ट होते हैं । यह अत्यन्त वाजीकरण है।
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | Ushna veerya |
| Vipaka | Madhura |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|