Brief Description
Gum resin is used as cathartic, anthelmintic and hydragogue.
अभिधानमञ्जरी मदनादिगणवर्ग - २. निकुम्भादिवर्ग
पीतपुष्पः स एव स्यान्मासासौमरसस्तथा |
विरेचनी च कङ्कुष्ठं तीक्ष्णाह्वश्च वसुस्रवः ||६०||
कैयदेवनिघण्टु - १. ओषधिवर्ग
काककुष्ठं काकघोलं विडङ्गं रङ्गनायकम् | कङ्कुष्ठकं तु पुलकं शोभनं किञ्जवालुकम् ||१०२२||
रोचनं रेचनं हासं वराङ्गं काकपालकम् | कङ्कुष्ठं कटुकं तिक्तमुष्णं वर्णविशोधनम् ||१०२३||
कफशोफोदरानाहगुल्माध्मानकृमिप्रणुत् |१०२४|
धन्वन्तरिनिघण्टु - ३. चन्दनादिवर्ग
कङ्कुष्ठं कालकुष्ठं च विरङ्गं रङ्गनायकम् | रेचकं पुलकं ह्रासं शोधनं कालपालकम् ||१४७||
कङ्कुष्ठं तिक्तकटुकं वीर्ये चोष्णं प्रकीर्तितम् | गुल्मोदावर्तशूलघ्नं रसरञ्जं व्रणापहम् ||१४८||
निघण्टुशेष - १. वृक्षकाण्ड
कङ्कुष्ठे स्यात् काककुष्ठः पुलकः काकपालकः | रेचनः शोधनो ह्रासो विडङ्गो रङ्गदायकः ||१७६||
निघण्टुशेषटीका व्याख्या (श्रीवल्लभगणि कृत)
कम् इत्यव्ययं कुत्सायाम्, कुत्सितं कुष्ठमस्य कङ्कुष्ठः, तत्र| काकानां कुष्ठमस्मात् काककुष्ठः| “पुल महत्त्वे” पोलति पुलकः, “ध्रु-धून्दि-रुचि-तिलि-पुलि-” [हैमोणादिसू. २९] इति किदकः| काकानां पालकः काकपालकः| रेचयति रेचनः, विरेचकत्वात्| शोधति शोधनः| “तुस ह्रस ह्लस रस शब्दे” ह्रस्यते ह्रासः| “विड आक्रोशे” वेडति विडङ्गः, “विडि-विलि-” [हैमोणादिसू. १०१] इति किदङ्गः| रङ्गस्य दायको रङ्गदायकः| आह च–
कङ्कष्ठं काककुष्ठं तु विडङ्गं रङ्गदायकम् | रेचकं पुलकं ह्रासं शोधनं काकपालकम् || इति|
एवमेते पुं-क्लीबलिङ्गाः| एतस्य लोकेऽपि कङ्कुष्ठ इत्येव प्रसिद्धिः||१७६||
भावप्रकाश-पूर्वखण्ड-मिश्रप्रकरण - ८. धातूपधातुरसोपरसरत्नोपरत्नविषोपविषादिवर्ग
हिमवत्पादशिखरे कङ्कुष्ठमुपजायते | तत्रैकं रक्तकालं स्यात्तदन्यदण्डकं स्मृतम् |
पीतप्रभं गुरु स्निग्धं श्रेष्ठं कङ्कुष्ठमादिशेत् | श्यामं पीतं लघु त्यक्तसत्त्वं नेष्टं तथाण्डकम् ||१४२||
कङ्कुष्ठं काककुष्ठं च विरङ्गं कोलकाकुलम् | कङ्कुष्ठं रेचनं तिक्तं कटूष्णं वर्णकारकम् |
कृमिशोथोदराध्मानगुल्मानाहकफापहम् ||१४३||
मदनपालनिघण्टु - १. अभयादिवर्ग
कङ्कालकुष्ठं कङ्कुष्ठं रेचनं रङ्गनामकम् | शोधनं पुलहं हासं वराङ्गं कुञ्जवालुकम् ||१५१||
कङ्कुष्ठं रेचनं तिक्तं कटूष्णं वर्णकारकम् | कृमिशोफोदराध्मानगुल्मानाहकफापहम् ||१५२||
राजनिघण्टु - १३. सुवर्णादिवर्ग
कङ्कुष्ठं कालकुष्ठञ्च विरङ्गं रङ्गदायकम् | रेचकं पुलकञ्चैव शोधकं कालपालकम् ||१३७||
कङ्कुष्ठं च द्विधा प्रोक्तं तारहेमाभ्रकं तथा | कटुकं कफवातघ्नं रेचकं व्रणशूलहृत् ||१३८||
सोढलनिघण्टु गुणसङ्ग्रह (द्वितीय भाग) - ३. चन्दनादिवर्ग
चन्दनादिवर्गद्रव्यगुण
कङ्कुष्ठं पित्तकृद्भेदि विबन्धकफगुल्मजित् ||३६७||
Isomorellin
Gambogic acid
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | तिक्त - Tikta - Bitter कटु - Katu - Pungent |
|---|---|
| Guna | लघु गुणम् - Laghu Gunam - Drug property which induces lightness to body उष्णं गुणम् - Ushna Gunam - Drug action which imparts heat स्निग्ध गुणम् - Snigdha Gunam - Drug action which imparts unctuousness |
| Veerya | Ushna veerya |
| Vipaka | Katu |
| Prabhava | कुष्ठम् - Kushtha |
| Anupanam | रोगोपशमन अनुपानम् - Anupana according to the diseases. | modal-content
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|