Brief Description
(ग. नि. । परि. तैला. २)
क्वाथे साहचरे शतावरियुते क्षुद्रामृतैरण्डजे । श्योनाकारणिबिल्बगोक्षुरयुतेसिंहाग्निमन्थोद्भवे ।
रास्नोशीरविशालदारुतगरैस्त्वक्पत्रमेदानखैः | स्पृकाशैलघनैलवालुसरलैः कङ्कोलकुष्ठोत्पलैः॥
कौन्तीकेशीबलाद्विसारिवानिशाश्यामाशताह्वानतै | र्मञ्जिष्ठापुरसिह्लचन्दनवरैश्चण्डाह्वस्थौणेयकैः।
श्रीवेष्टागरुलोध्रकुङ्कुमवरैः कल्कैः समांसैरिभैस्तैलं क्षीरसमं विपाच्य विधिना वस्तौ च नस्ये ध्रुवम् ॥
पानाभ्यङ्गविधौ नियोजितमिदं वातादिसर्वामयान् । गुल्माष्ठीलशिरोर्तिशूलमुदरं श्वासामकासज्वरम् ।
शोफं प्लीहगुदामयं च जठरं धातुक्षयाध्मानकं । अर्शः कुष्ठभगन्दरं च शमयेत्सर्वान् व्रणान् हन्ति च ॥
जयति पवनरोगान् कामलां विड्विबन्धं दिननिशितिमिरान्ध्यं गृध्रसीं मूर्ध्निवातम् ।
सहचरमिति नाम्ना तैलमेतत्प्रसिद्धं धनपतिनृपयोग्यं भाषितं शम्भुनैव ॥
पियाबांसा, शतावर, कटेली, गिलोय, अरण्डमूल, श्योनाक (अरलु) की छाल, अरनी, बेलकी छाल, गोखरू, बड़ी कटेली और बड़ी अरनी सब समान भाग मिलित ६ सेर ले कर सबको एकत्र कूट कर ३२ सेर पानी में पकाबें और ८ सेर शेष रहने पर छान कर उसमें २ सेर तेल, २ सेर दूध और निम्नलिखित कल्क मिला कर मन्दाग्नि पर पकावें । जब पानी जल जाय तो तेलको छान लें ।
कल्क-रास्ना, खस, विशाला (वृक्ष विशेष), देवदारु, तगर, दालचीनी, तेजपात, मेदा, नल, स्पृक्का (ब्राह्मी), भूरिछीला, नागरमोथा; एलवालुक, सरलवृक्ष (चीर) का काष्ठ, कंकोल, कूठ, नीलोत्पल, रेणुका, जटामांसी, खरैटी, २ प्रकारकी सारिवा, हल्दी, काली निसोत, सोया, तगर, मजीठ, गूगल, शिलारस, सफेद चन्दन, चोरक, थुनेर, श्रीवेष्ट (धूपसरल), अगर, लोध और केसर इनका चूर्ण समान भाग मिलित २० तोले ।
इस तेलको बस्ति, नस्य और अभ्यंग द्वारा प्रयुक्त करने तथा पीनेसे वातव्याधि, गुल्म, अष्ठीला, शिरपीड़ा, शूल, उदररोग, श्वास, आमविकार, कास, ज्वर, शोथ, प्लीहा, अर्श, धातुक्षय, आध्मान, कुष्ठ, भगन्दर, व्रण, कामला, मलावरोध, दिनान्ध्य, रतौंधा, तिमिर, गृध्रसी और शिरोगत वायुका नाश होता है।
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | वातरोगम् /मरुत् रोगम् - Vata Rogam / Marut rogam - Disease spectrum of Movement diseases involving Musculoskeletal and Nervous System | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ | |||
| 2 | गुल्म रोगम् - Gulma Rogam - Disease spectrum with various Abdominal swellings / tumours/ Cysts | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ | |||
| 3 | अष्ठीला (Ashthila ) | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ | |||
| 4 | शूल (Shula) | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ | |||
| 5 | शिरोरोगम् - Shirorogam - Disease spectrum with headaches | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ | |||
| 6 | उदर रोगम् - Udara Rogam - Diseases with abdominal Distention due to Various Causes | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ | |||
| 7 | श्वासम् - Shvasam - Disease Spectrum with difficulty breathing | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ | |||
| 8 | आमज व्याधि (Disease associated with Ama) | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ | |||
| 9 | कासः - Kasa - Disease spectrum with Cough | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ | |||
| 10 | ज्वरघ्नम् - Jvaraghnam - Antipyretic / Febrifuge | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ | |||
| 11 | शोथम् (Shotham , Inflammatory Edema) | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ | |||
| 12 | प्लीह रोगम् / प्लीहोदरम् / प्लीह वृद्धिः - Pliha Rogam / Pleehodaram / Pleeha Vruddhi - Disease spectrum with enlarged spleen | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ | |||
| 13 | अर्शस् - Arshas - Diseases with swellings and tumours at anal canal | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ | |||
| 14 | कोष्ठ/जठर/मध्यदेहगत व्याधि ( Koshtha/Jathara/Madhyadeha gata Roga, Diseases of Mid portion of the body, chest and abdomen) | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ | |||
| 15 | धातुक्षयम् - Dhatukshayam - Spectrum of diseases associated with Cachexia or loss of muscle mass | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ | |||
| 16 | भगन्धर (Bhagandara, Anal fistula or diseases | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ | |||
| 17 | व्रण (Vruna, Ulcer) | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ | |||
| 18 | कामला - Kamala - Disease spectrum with yellowish discolouration ok skin, sclera, nails, yellowish to red urine and feces, altered Sensorium, burning sensations, altered digestion, weakness, emaciation, lethargy, tastelessness | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ | |||
| 19 | विबन्ध / मलावष्टम्भ / विष्टम्भम् / मलसङ्गम् - Vibandha / Malavastambha / Vishtambha / Malasangam - Disease spectrum with blockage to natural bodily excretions | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ | |||
| 20 | रात्र्यन्ध्यम्/निशान्धता (Ratryandhyam/Nishandhata -Night blindness /nyctalopia) | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ | |||
| 21 | तिमिरम् (Timiram, Disease spectrum with partial loss of vision ) | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ | |||
| 22 | दिनान्ध्यता (Dinandhya - Day blindness) | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ | |||
| 23 | कुष्ठम् - Kushtha | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ | |||
| 24 | आध्मानम् - Adhmanam - Disease spectrum with painful abdominal bloating | बृहत् मेथीमोदकः (Bruhat Methi Modaka ) | ग. नि. । परि. तैला. २ |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|