पत्राङ्ग / पत्तङ्ग / कुचन्दनम् - सारम् - 1 - Patranga / Pattanga / Kuchandana - Saram -1
Scientific Name: Caesalpinia sappan
Hindi Name: पत्तंग / पत्रांग / कुचन्दन अंतकाष्ठ - 1 - Pattanga / Patranga / Kuchandan Antakashtha - 1
English Name: Sappan wood - Heartwood
Category: Plant Parts
Sub-Category: काण्डसारम् - Kandasaram - Pith
Out of Stock
Brief Description
अभिधानमञ्जरी - मदनादिगणवर्ग - ९. सारिवादि वर्ग
पटरञ्जनं चतुर्थं कुचन्दनं पत्तरं च पत्तङ्गम् |
कथितं हि रक्तकाष्ठं कुगन्धकं पाण्डुरागमिति |
अधिकं गुणतः शिशिरं चतृषु हि चैतेषु चन्दनेषूक्तम् |
रसवीर्ययोस्तु साम्यं सर्वेषां गन्धतस्तु वैशिष्ट्यम् ||१६६||
अभिधानरत्नमाला - ४. तिक्तस्कन्ध
कुचन्दनं रक्तकाष्ठं पत्तङ्गं क्षुद्रचन्दनम् ||
कैयदेवनिघण्टु - १. ओषधिवर्ग
पतङ्ग
कुचन्दनं रक्तकाष्ठं पतङ्गं पट्टरञ्जनम् ||१४३०||
जघन्यपट्टरागं च पत्तरं पट्टरागकम् |
पतङ्गं मधुरं शीतं व्रणपित्तकफापहम् ||१४३१||
धन्वन्तरिनिघण्टु - ३. चन्दनादिवर्ग
कुचन्दन (चन्दनविशेष)
कुचन्दनं पतङ्गं च रक्तकाष्ठं सुरङ्गकम् |
पत्राङ्गं पट्टरागं च पट्टरञ्जनमेव च ||६||
स्वादु पाकरसे शीतं श्लेष्मलं नातिपित्तलम् |
कुचन्दनं तु तिक्तं स्यात्सुगन्धि व्रणरोपणम् ||७||
धन्वन्तरिनिघण्टु - ३. चन्दनादिवर्ग
कालीयक (चन्दनविशेष)
कालीयकं पतङ्गं स्यात्तथा नारायणप्रियम् |
मलयोत्थं पीतकाष्ठं चतुर्थं हरिचन्दनम् ||८||
कालीयकं पवित्राढ्यं शीतलं रक्तपित्तजित् ||९||
निघण्टुशेष - १. वृक्षकाण्ड
कुचन्दन
कुचन्दने तु पत्राङ्गं पतङ्गं प-रञ्जनम् ||२५||
सुरङ्गकं रक्तकाष्ठं पत्तूरं तिलपर्णिका |२६|
निघण्टुशेषटीका व्याख्या (श्रीवल्लभगणि कृत)
कौ चन्दनं कुचन्दनम्, तत्र| पत्रेष्वङ्गति पत्राङ्गम्| पतति-याति रङ्गोऽस्य पतङ्गः, “पति-तमि-” [हैमोणादिसू. ९८] इत्यङ्गः| “अपभ्रंशोऽयम्” इत्येके| पट्टस्य रञ्जनं पट्टरञ्जनम्||२५||
शोभनो रङ्गोऽस्येति सुरङ्गम्, के सुरङ्गकम्| सुरक्तकमित्यपि| रक्तं च तत् काष्ठं च रक्तकाष्ठम्| “पत्लृ गतौ” पत्यते पत्तुरम्, “सिन्दूर-कर्चूर-पत्तूर-धत्तूरादयः” [हैमोणादिसू. ४३०] इत्यूरे निपात्यते| तिलस्येव पर्णान्यस्यास्तिलपर्णी, सैव तिलपर्णिका| “तिलपर्णी नदी आकरो अस्या अस्ति” इत्यपरे ऊचिरे| आह च–
कुचन्दनं पतङ्गं च रक्तकाष्ठं सुरक्तकम्|
पत्तूरं पट्टरागं च पट्टरञ्जनमेव च|| [...] इति|
अमरोऽप्याह–
तिलपर्णी तु पत्राङ्गं रञ्जनं रक्तचन्दनम्|
कुचन्दनं च [अमर. का. २ वर्ग ६ श्लो. १३२] इति|
पत्राङ्गनामानि| लोके तु ‘पतङ्ग’ इति प्रसिद्धिः| सर्वे एते चन्दनविशेषाः|
यदवादि-
सर्वाण्येतानि तुल्यानि रसतो वीर्यतोऽपि च|
गन्धेन च विशेषः स्यात् पूर्वं श्रेष्ठतमं गुणैः|| [...] इति|
भावप्रकाश-पूर्वखण्ड-मिश्रप्रकरण - ३. कर्पूरादिवर्ग
पतङ्ग
पतङ्गं रक्तसारञ्च सुरङ्गं रञ्जनं तथा |
पट्टरञ्जकमाख्यातं पत्तूरञ्च कुचन्दनम् ||१७||
पतङ्गं मधुरं शीतं पित्तश्लेष्मव्रणास्रनुत् |
हरिचन्दनवद्वेद्यं विशेषाद्दाहनाशनम् ||१८||
चन्दनानि तु सर्वाणि सदृशानि रसादिभिः |
गन्धेन तु विशेषोऽस्ति पूर्वः श्रेष्ठतमो गुणैः ||१९||
मदनपालनिघण्टु - ३. कर्पूरादिवर्ग
पतङ्ग
पतङ्गं पट्टरागं स्याद्रक्तकाष्ठं कुचन्दनम् |
सुरङ्गकं कन्याह्वं पत्तूरं पट्टरञ्जकम् |
पतङ्गमधुरं शीतं पित्तश्लेष्मव्रणास्रजित् ||६८||
सोढलनिघण्टु - नामसङ्ग्रह (प्रथम भाग) - ३. चन्दनादिवर्ग
पतङ्गे रक्तकाष्ठं च पत्ररङ्गं कुचन्दनम् |
सुरङ्गं पट्टरागं च पट्टरञ्जनमेव च ||३६३||
सोढलनिघण्टु - गुणसङ्ग्रह (द्वितीय भाग) - ३. चन्दनादिवर्ग
पतङ्गं तिक्तमधुरं वर्ण्यं पित्तकफापहम् ||३२८||
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|