Brief Description
अ.सं.सू.१६/१५ , अ.हृ.सू.१५/२९ , सु.सू.३८ / १६-१७
अर्कालर्कौ नागदन्ती विशल्या भार्ङ्गी रास्ना वृश्चिकाली प्रकीर्या|
प्रत्यक्पुष्पी पीततैलोदकीर्या श्वेतायुग्मं तापसानां च वृक्षः||२८||
अयमर्कादिको वर्गः कफमेदोविषापहः| कृमिकुष्ठप्रशमनो विशेषाद्व्रणशोधनः||२९||
अर्कालर्ककरञ्जद्वयनागदन्तीमयूरकभार्गीरास्नेन्द्रपुष्पीक्षुद्रश्वेतामहाश्वेतावृश्चिकाल्यलवणास्तापसवृक्षश्चेति ||१६||
अर्कादिको गणो ह्येष कफमेदोविषापहः |
कृमिकुष्ठप्रशमनो विशेषाद्व्रणशोधनः ||१७||
निबन्धसङ्ग्रह व्याख्या (डल्हण कृत)
अर्केत्यादि| अर्को रक्तपुष्पः प्रसिद्धः; अलर्को मन्दारकः, यस्य क्षीरं न विनश्यति; करञ्जद्वयं वृक्षविटपकरञ्जौ; नागदन्ती दन्तिनी; मयूरकोऽपामार्गः; भार्गी स्वनामख्याता; रास्ना सुरभी स्वनामख्याता; इन्द्रपुष्पी कण्टकी कृष्णपुष्पकरञ्जः, ‘कलिकारिका’ इत्यन्ये; क्षुद्रश्वेता श्वेतस्यन्दा श्वेतपुष्पा ‘सेफन्द’ इति लोके; महाश्वेता नीलपुष्पः सेफन्दः, ‘वन्ध्याकर्कोटिका’ इत्यन्ये; वृश्चिकाली वृश्चियाकः; अलवणा ज्योतिष्मती वर्तुलपक्वरक्तफला, पीततैला ‘काकमर्दनीका’ इति लोके प्रसिद्धा; तापसवृक्षः इङ्गुदः, पुत्रञ्जीवक इत्यन्ये||१६-१७||
सर्वाङ्गसुन्दरी व्याख्या ( कृत)
स०-अर्कः-सदापुष्पी| अलर्को-मन्दारकाख्यः श्वेतकुसुमः| नागदन्ती-पर्वपुष्पिका| विशल्या-लाङ्गली| भार्ङ्गी-फञ्जी| रस्ना-रस्या| वृश्चिकाली-उष्ट्रधूमकः| प्रकीर्या-करञ्जः| प्रत्यक्पुष्पी-अपामार्गः| पीततेला-काकादनी| उदकीर्या-करञ्जः| श्वेतायुग्मं-एका किणिहीसंज्ञाऽन्या महाश्वेता पालिन्दीसंज्ञा| तापसानां वृक्षः-इङ्गुदी| एषोऽर्कादिर्वर्गः कफादिघ्नोऽतिशयेन व्रणशोधनः| शालिनीवृत्तम्|
आयुर्वेदरसायनम् व्याख्या ( कृत)
आ० र०- अर्कादिगणमाह-अर्केत्यादि| अलर्को-मन्दारः| नागदन्ती-पर्वपुष्पी| विशल्या-लाङ्गलीं| प्रत्यवपुष्पी-अपामार्गः| पिततैला-ज्योतिष्मती| उदकीर्यां-पूतिकरञ्जः| श्वेतायुग्मं-किणिही कटमी च| तापसानां वृक्षः- इञ्जुदी|
| Column1 | Column2 | Column3 | Column4 |
| श्वेत अर्क / अलर्क पत्रम् | Calotropis gigantea | सफेद आक के पत्तें | Madar (white-flowered), Giant Milk-weed - Leaves |
| श्वेत अर्क / अलर्क मूलम् | Calotropis gigantea | सफेद आक के जड | Madar (white-flowered), Giant Milk-weed - Roots |
| श्वेत अर्क / अलर्क क्षीरम् | Calotropis gigantea | सफेद आक के दूध | Madar (white-flowered), Giant Milk-weed - Latex |
| श्वेत अर्क / अलर्क पञ्चाङ्गम् | Calotropis gigantea | सफेद आक के पंचांग | Madar (white-flowered), Giant Milk-weed - Whole plant Cuttings |
| रक्त अर्क पत्रम् | Calotropis procera | लाल आक के पत्तें | Swallow-Wart, Milk Weed,(purple-flowered), King’s Crown - Leaves |
| रक्त अर्क मूलम् | Calotropis procera | लाल आक के जड | Swallow-Wart, Milk Weed,(purple-flowered), King’s Crown - Roots |
| रक्त अर्क क्षीरम् | Calotropis procera | लाल आक के दूध | Swallow-Wart, Milk Weed,(purple-flowered), King’s Crown - Latex |
| रक्त अर्क पञ्चाङ्गम् | Calotropis procera | लाल आक के पंचांग |
Swallow-Wart, Milk Weed,(purple-flowered), King’s Crown - Whole Plant Cuttings |
| नागदन्ती मूलम् | Baliospermum calycinum | नागदन्ती की जड | Eastern Physic Nut |
| दन्ती मूलम् | Baliospermum montanum | जंग्ली जमालगोटा | Red Physic Nut, wild castor, wild croton, wild sultan seed |
| लाङ्गली / अग्निशिखा / गर्भपातनी मूलम् | Gloriosa superba |
करी हरी / उलट चन्दल / लांगली की जड - Kari hari / Ulatchandal / Languli ki Jad |
Glory Lily, Gloriosa lily, Tiger claw, claw - Dried Roots |
| भार्ङ्गी मूलम् -1 | Clerodendrum serratum | भारंगी मूल -1 | Blue-flowered Glory tree,Beetle Killer. |
| भार्ङ्गी मूलम् -2 | Premna herbacea | भारंगी मूल -2 | Stemless Premna |
| कुलाञ्जनम् / रास्ना / मलय वचा मूलम् - 1 | Alpinia galanga | बढी कुलाञ्जन की जड | reater Galangal,Java galangal - Roots |
| कुलाञ्जनम्/मलय वचा/रास्ना - मूलम् - 2 | Alpinia officinarum | छोटी कुलाञ्जन की जड | Lesser Galangal, Alpinia, Catarrh Root, Chinese Ginger - Tubers |
| पाषाणभेदम् मूलम् - 5 / रास्नामूलम् - 2 - Pashanabheda Panchangam - 5 / Rasnamulam - 2 | Bergenia ligulata | पाखानभेद की जड | Stone flower / Stone breaker Roots |
| रास्ना पत्रम् | Pluchea lancealata | फार / रायसन / वैसुराय कि पत्ते | Rasna - Leaves |
| वृश्चिकाली / दुरालभा / दुःस्पर्शा - 1 (Kerala) पञ्चाङ्गम् | Tragia involucrata | बढन्त पञ्चाङ्ग barhanta | Indian stinging nettle - whole Plant Cuttings |
| करञ्ज / नक्तमाला त्वक् | Pongamia pinnata | करंज छाल | Pongam Oil tree, Indian Beech - Bark |
| करञ्ज / नक्तमाला पत्रम् | Pongamia pinnata | करंज की पत्ते | Pongam Oil tree, Indian Beech - Leaves |
| करञ्ज / नक्तमाला बीजम् | Pongamia pinnata | करंज बीज | Pongam Oil tree, Indian Beech - Seeds |
| करञ्ज / नक्तमाला तैलम् | Pongamia pinnata | करंज तेल | Pongam Oil tree, Indian Beech - seed oil |
| करञ्ज / नक्तमाला मूलम् | Pongamia pinnata | करंज की जड | Pongam Oil tree, Indian Beech - Roots |
| अपामार्ग / शिखरी बीजम् | Achyranthes aspera | चिचिडा / उल्टा कांटा / अघाड़ा / अपामार्ग / चिरचिरा / चिरचिटा / लटजीरा की बीज - Chichida / Ultakanta / Aghada / Apamarga / Chirchira / Chirchita / Latjira - Beej |
Prickly Chaff Flower, Chaff-flower, Crocus stuff, Crokars staff, Devil's horsewhip - seeds |
| अपामार्ग / शिखरी पञ्चाङ्गम् | Achyranthes aspera | चिचिडा / उल्टा कांटा / अघाड़ा / अपामार्ग / चिरचिरा / चिरचिटा / लटजीरा की पंचांग - Chichida / Ultakanta / Aghada / Apamarga / Chirchira / Chirchita / Latjira - Panchang |
Prickly Chaff Flower, Chaff-flower, Crocus stuff, Crokars staff, Devil's horsewhip - Whole plant Cuttings |
| ज्योतिष्मती बीजम् | Celastrus paniculatus | मालकंगनी बीज | Staff tree, Intellect tree - Seeds |
| पूतिकरञ्जम् / चिरबिल्व / प्रकीर्य त्वक् | Holoptelea integrifolia | चिलबिल chilbil, कान्जू kanju, पपड़ी papri |
ndian Elm, entire-leaved elm tree, jungle cork tree, south Indian elm tree |
| नील शङ्खपुष्पम्/नील अपराजिता / किणिही / पालिन्दी पञ्चाङ्गम् | Clitoria ternatea | नील अपराजिता पंचाग |
Butterfly Pea, Winged- leaved Clitoria, Mezereon - Blue variant Whole plant Cuttings |
| नील शङ्खपुष्पम्/नील अपराजिता / किणिही / पालिन्दी बीजम् | Clitoria ternatea | नील अपराजिता बीज | Butterfly Pea, Winged- leaved Clitoria, Mezereon - Blue variant Seeds |
| नील शङ्खपुष्पम्/नील अपराजिता / किणिही / पालिन्दी मूलम् | Clitoria ternatea | नील अपराजिता जड | Butterfly Pea, Winged- leaved Clitoria, Mezereon - Blue variant Roots |
| नील शङ्खपुष्पम्/नील अपराजिता / किणिही / पालिन्दी पुष्पम् | Clitoria ternatea | नील अपराजिता फूल | Butterfly Pea, Winged- leaved Clitoria, Mezereon - Blue variant Flower |
| श्वेत शंखपुष्पम् / श्वेत अपराजिता / महाश्वेता पञ्चाङ्गम् | Clitoria ternatea | सफेद अपराजिता पंचाग |
Butterfly Pea, Winged- leaved Clitoria, Mezereon - White Varient Whole plant Cuttings |
| श्वेत शंखपुष्पम् / श्वेत अपराजिता / महाश्वेता बीजम् | Clitoria ternatea | सफेद अपराजिता बीज |
Butterfly Pea, Winged- leaved Clitoria, Mezereon - White Varient Seeds |
| श्वेत शंखपुष्पम् / श्वेत अपराजिता / महाश्वेता मूलम् | Clitoria ternatea | सफेद अपराजिता जड | Butterfly Pea, Winged- leaved Clitoria, Mezereon - White Varient Roots |
| श्वेत शंखपुष्पम् / श्वेत अपराजिता / महाश्वेता पुष्पम् | Clitoria ternatea | सफेद अपराजिता फूल |
Butterfly Pea, Winged- leaved Clitoria, Mezereon - White Varient Flower |
| इङ्गुदी / तापस द्रुम / अङ्गार वृक्ष बीज तैलम् | Balanites aegyptiaca | हिंगोट / हिंगन / इंगुदी / हिंगोर की तेल - Hingot / Hingan / Ingudi / Hingor ki Tel |
Desert Date, Egyptian myrobalan, heglig, Jericho balsam, simple thorned torch tree, simple-thorned torchwood, soap berry tree - Seed oil |
| इङ्गुदी / तापस द्रुम / अङ्गार वृक्ष त्वक् | Balanites aegyptiaca | हिंगोट / हिंगन / इंगुदी / हिंगोर की छाल - Hingot / Hingan / Ingudi / Hingor ki Chaal |
Desert Date, Egyptian myrobalan, heglig, Jericho balsam, simple thorned torch tree, simple-thorned torchwood, soap berry tree - Bark |
| इङ्गुदी / तापस द्रुम / अङ्गार वृक्ष बीजम् | Balanites aegyptiaca | हिंगोट / हिंगन / इंगुदी / हिंगोर की बीज - Hingot / Hingan / Ingudi / Hingor ki Beej |
Desert Date, Egyptian myrobalan, heglig, Jericho balsam, simple thorned torch tree, simple-thorned torchwood, soap berry tree - Seeds |
| इङ्गुदी / तापस द्रुम / अङ्गार वृक्ष फलम् | Balanites aegyptiaca | हिंगोट / हिंगन / इंगुदी / हिंगोर की फल - Hingot / Hingan / Ingudi / Hingor ki Phal |
Desert Date, Egyptian myrobalan, heglig, Jericho balsam, simple thorned torch tree, simple-thorned torchwood, soap berry tree - Dried Fruit |
| पुत्रंजीव बीजम् | Putranjiva roxburghii | पुत्रंजीव बीज - Putramjiva Beej | Putranjiva, Lucky Bean Tree - Seeds |
Above Listed Drugs are used for the treatment of following diseases
ऊपर सूचीबद्ध दवाओं का उपयोग निम्नलिखित बीमारियों के इलाज के लिए किया जाता है
| Sankrith Name | Near Comparison in western medicine |
| कफज रोगम् |
Diseases of Kafa - Disease spectrum with altered bodily secretions, decreased BMR, obstructive nature, altered metabolism, |
| मेदोरोगम् |
Diseases associated with altered fat metabolism |
| विष | Poisoning / Medical Emergencies |
| क्रिमि रोगम् | Diseases of Worm or insect infestation |
| कुष्ठ |
Disease spectrum with altered skin textures and sensations |
| व्रणशोधन |
Ulcer Clensing - Medical debridement of Ulcers |
| दुष्टव्रण | Non healing Ulcers |
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | कफज व्याधि (Diseases associated with Kapha) | अर्कादि गणम् - Arkadi Ganam | अ.सं.सू.१६/१५ , अ.हृ.सू.१५/२९ , सु.सू.३८ / १६-१७ | |||
| 2 | क्रिमि रोग (Krimi roga) | अर्कादि गणम् - Arkadi Ganam | अ.सं.सू.१६/१५ , अ.हृ.सू.१५/२९ , सु.सू.३८ / १६-१७ | |||
| 3 | कुष्ठम् - Kushtha | अर्कादि गणम् - Arkadi Ganam | अ.सं.सू.१६/१५ , अ.हृ.सू.१५/२९ , सु.सू.३८ / १६-१७ | |||
| 4 | कफमेदज व्याधि (Kaphamedaja Vyadhi) | अर्कादि गणम् - Arkadi Ganam | अ.सं.सू.१६/१५ , अ.हृ.सू.१५/२९ , सु.सू.३८ / १६-१७ | |||
| 5 | मेदोरोग (Medoroga, Diseases associated with F | अर्कादि गणम् - Arkadi Ganam | अ.सं.सू.१६/१५ , अ.हृ.सू.१५/२९ , सु.सू.३८ / १६-१७ | |||
| 6 | व्रण शोधन (Vruna shodhana, wound cleansing or ulcer debridement medicines)) | अर्कादि गणम् - Arkadi Ganam | अ.सं.सू.१६/१५ , अ.हृ.सू.१५/२९ , सु.सू.३८ / १६-१७ | |||
| 7 | विष (Visha) | अर्कादि गणम् - Arkadi Ganam | अ.सं.सू.१६/१५ , अ.हृ.सू.१५/२९ , सु.सू.३८ / १६-१७ |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|