Brief Description
अ.सं.सू.१६ / २१ , अ.हृ.सू. १५/४० ,
मुस्ता वचाग्नि द्विनिशा द्वितिक्ता भल्लात पाठा त्रिफला विषाख्याः|
कुष्ठं त्रुटी हैमवती च योनि स्तन्यामयघ्ना मलपाचनाश्च||४०||
मुस्ता हरिद्रा दारुहरिद्रा हरीतक्यामलक बिभीतक कुष्ठ हैमवती वचा पाठा कटुरोहिणी शार्ङ्गष्टातिविषा द्राविडी भल्लातकानि चित्रकश्चेति ||५४||
एष मुस्तादिको नाम्ना गणः श्लेष्मनिषूदनः |
योनिदोषहरः स्तन्यशोधनः पाचनस्तथा ||५५||
निबन्धसङ्ग्रह व्याख्या (डल्हण कृत)
मुस्तेत्यादि| हैमवती श्वेतवचा; वचा स्वनामख्याताऽरुणवर्णा; शार्ङ्ग(र्ङ्गे)ष्टा काकतिक्ता गौरवर्तुलावगुण्ठितफला ‘चिरपोटिका’ इति प्रसिद्धा, ‘झझरुष’ इति पूर्वदेशे, काकजङ्घामन्ये, काकमाचीत्यपरे; द्राविडी एला| स्तन्यशोधन इति स्त्रीक्षीरप्रसादनः| शेषं प्रसिद्धम्||५४-५५||
सर्वाङ्गसुन्दरी व्याख्या
मुस्ता-गाङ्गेयी| तिक्ताद्वयं-एका कटुकाऽन्या काकतिक्ता| विषाख्या-शुक्लकन्दा| हैमवती-श्वेतवचा| एते योन्यामयघ्नाः स्तन्यामयघ्ना मलपाचनाश्च| "तौ जो गुरु चेद्भवतीन्द्रवज्रा|"
आयुर्वेदरसायनम् व्याख्या
मुस्तादिगणमाह-मुस्तेत्यादि| द्वितिक्ता-कटुका करञ्जिका च| हैमवती-श्वेतवचा|
Bellow Listed drugs can be used for the treatment of tabulated Diseases.
| Sankrith Name | Latin Name | Hindi Name | English Name |
| मुस्ता कन्दम् - Musta Kandam | Cyperus rotundus | नागरमोथा की जड - Musta ki Jad | Nut Grass - Tubers |
| हरिद्रा मूलम् - Haridra Mulam | Curcuma longa | हल्दी - Haldi | Turmeric Roots |
| दारुहरिद्रा मूलम् - 1 - Daruharidra Mulam -1 | Berberis aristata | दार्वी / दारुहल्दी की जड - 1 - Darvi / Daruhaldi ki Jad - 1 | Indian Barberry Roots - 1 |
| दारुहरिद्रा मूलम् - 2 - Daruharidra Mulam -2 | Coscinium fenestratum | कालीयक की जड - Kaliyak ki Jad | False Calumba Roots |
| दारुहरिद्रा काण्डकाष्ठम् - 1 - Daruharidra Kanda Kashtham - 1 | Berberis aristata | दार्वी / दारुहल्दी की काण्ड - 1 - Darvi / Daruhaldi ki Kanda - 1 | Indian Barberry - Stem Cuttings |
| दारुहरिद्रा काण्डकाष्ठम् - 2 - Daruharidra Kanda Kashtham - 2 | Coscinium fenestratum | कालीयक की काण्ड - Kaliyak ki Kand | False Calumba - Stem Cuttings |
| हरीतकी फल त्वक् - Haritaki Phala Tvak | Terminalia chebula | हरड फल छिल्का - Haradphala Chilka | ChebulicMyrobalan, Black Myrobalan - Dried Fruit rind |
| हरीतकी फलम् - Haritaki Phalam | Terminalia chebula | हरड फल - Harad Phala | ChebulicMyrobalan, Black Myrobalan - Dried Fruit |
| आमलकी फलत्वक् - Amalaki phala tvak | Emblica officinalis | आंवला का छिल्का - Avla Chilka | Emblic, Indian gooseberry - Dried Fruit Rind |
| आमलकी फलम् - Amalaki Phalam | Emblica officinalis | आंवला का साबूत - Avla sabut | Emblic, Indian gooseberry - Dried Fruit |
| विभीतकी फलत्वक् - Vibhitaki Phala tvak | Terminalia bellirica | बेहेडा फल छिल्का - Beheda Phala Chilkaa | Belleric Myrobalan,Bastard Myrobalan - Dried Fruit rind |
| विभीतकी फलम् - Vibhitaki Phalam | Terminalia bellirica | बेहेडा फल - Beheda Phala | Belleric Myrobalan,Bastard Myrobalan - Dried Fruit |
| कुष्ठ मूलम् - Kushtha Mulam | Saussurea lappa /Saussurea costus | कूठ की जड - Kooth ki Jad | Indian costus Roots |
| हैमवती / श्वेत वचा / पारसीक वचा मूलम् - 1 - Haimavati / Shveta Vacha / Parasika Vacha Mulam - 1 | Acorus gramineus | Grassy-leaved sweet flag - Roots | |
| हैमवती / श्वेत वचा / पारसीक वचा मूलम् - 2 - Haimavati / Shveta Vacha / Parasika Vacha Mulam - 2 - नील पुष्प - Blue Flower Variant | Iris ensata | इर्सा / बालबच की जड - Irsa / Balabach Ki Jad | Oris Root |
| हैमवती / श्वेत वचा / पारसीक वचा मूलम् - 2 - Haimavati / Shveta Vacha / Parasika Vacha Mulam - 2 - - Blue Variant | Iris ensata | सोसन / बालबच की जड - Sosan / Balabach Ki Jad | Oris Root |
| हैमवती / श्वेत वचा / पारसीक वचा मूलम् - 3 - Haimavati / Shveta Vacha / Parasika Vacha Mulam - 3 | Iris germanica | मजारपोश / मजारमुण्ड / बालबच की जड - Majaraposh / Majaramund / Balabach ki Jad | Orris / Iridis Rhizome / German Iris - Roots |
| हैमवती / श्वेत वचा / पारसीक वचा मूलम् - 4 - Haimavati / Shveta Vacha / Parasika Vacha Mulam - 4 | Iris versicolour | बालबच की जड - Balabach ki Jad | Blue Flag Root, Liver Lily - Roots |
| हैमवती / श्वेत वचा / पारसीक वचा मूलम् - 5 - Haimavati / Shveta Vacha / Parasika Vacha Mulam - 5 | Paris polyphylla | बालबच / दूधबच की जड - Balabach / Doodhbach ki Jad | Himalayan Paris - Tubers |
| वचा मूलम् - Vacha Mulam | Acorus calamus | बच की जड - Bach ki Jad | Sweet flag - Roots |
| पाठा मूलम् - Patha Mulam | Cissampelos pareira | पाठा की जड - Patha Ki Jad | Velvet-Leaf Pareira / Pareira Brava - Root |
| कटुरोहिणी मूलम् - Katukarohini Mulam | Picrorhiza kurroa | कुट्की की जड - Kutki ki Jad | Picrorhiza - Roots |
| काकजङ्घा / पारावतपदी - 1 पञ्चाङ्गम् - Kakajangha / paravatapadi - 1 - Panchangam | Leea aequata | कुकुर जिह्वा पंचांग - Kukur jihwa Panchang | Bandicoot Berry - Whole Plant Cuttings |
| काकजङ्घा / पारावतपदी - 1 काण्डभागम् - Kakajangha / paravatapadi - 1 - Kandabhagam | Leea aequata | कुकुर जिह्वा काण्डभागम् - Kukur jihwa Kandabhagam | Bandicoot Berry - Stem Cuttings |
| काकजङ्घा / पारावतपदी - 1 सार तैलम् - Kakajangha / paravatapadi - 1 - Saara Tailam | Leea aequata | कुकुर जिह्वा सार तेल / Kukur jihwa Saara Tail | Bandicoot Berry - Essential Oil |
| काकजङ्घा / पारावतपदी - 2 पञ्चाङ्गम् - Kakajangha / paravatapadi - 2 - Panchangam | Peristrophe bicalyculata | मसी / नसभंगा पंचांग - Masi / Nasabhanga Panchang | Panicled Foldwing / Lady flower / Panicled Peristrophe - Whole Plant Cuttings |
| काकजङ्घा / पारावतपदी - 3 पञ्चाङ्गम् - Kakajangha / paravatapadi - 3 - Panchangam | Vitex leucoxylon | काकजंघा पंचांग - Kakajangha Panchang | White-Wood Chaste Tree / Water peacock's foot tree / White-wooded wallrothia - Whole Plant Cuttings |
| काकमाची पञ्चाङ्गम् - Kakamachi Panchangam | Solanum nigrum | मकोय के पंचांग - Makoya ke Panchang | Black Nightshade - Whole plant Cuttings |
| काकमाची बीजम् - Kakamachi Beejam | Solanum nigrum | मकोय के बीज - Makoya ke Beej | Black Nightshade - Seeds |
| एला - Ela | Elettaria cardamomum | इलायची - Elaichi | Lesser Cardamom - Whole Dried Fruir |
| अतिविषा मूलम् - Ativisha Mualm | Aconitum heterophyllum | अतीस मूल - Atees Mul | Atis - Root |
| भल्लातक फलम् - Bhallataka Phalam | Semecarpus anacardium | भिलावा की फल - Bhilava Ki Phal | Marking-Nut. |
| रक्त चित्रक मूलम् - Rakta Chitraka Mualm | Plumbago indica / Plumbago zeylanica | रक्त / श्वेत चित्रक की जड - Rakta / Rakta / Shveta Chitraka Ki Jad | Ceylon Leadwort, Leadwort - Roots |
| काकतिक्ता - 2 / काकादनी - 2 / शतक्रतु लता / कर्णस्फोटा पञ्चाङ्गम् - Kakatikta - 2 / Kakadani - 2 / Shatakratu Lata / Karna Sphota Panchangam | Cardiospermum halicacabum | कानफूटा / कपालफोड़ी पंचाग - Kanphuta / kapalphodi Panchang | Balloon Vine, Love-in-a-puff, heart pea, heartseed - Whole Plant Cuttings |
| काकतिक्ता - 1 पञ्चाङ्गम् - Kakatikata Panchangam | Physalis minima | रसभरी / बन टिपारिया / चिर्पटी पंचांग - Rasbhari / Ban Tipariya / Chirpati Panchang | Sun-berry / Ground Cherry - Whole Plant Cuttings |
| Samskruta Name | Description |
| कफज रोगम् - Kaphaja Rogam |
Diseases of Kafa - Disease spectrum with altered bodily secretions, decreased BMR, obstructive nature, altered metabolism, |
| योनिदोषहर - Yonidoshahara |
Pharmacological action which cures diseases of Female reproductive tract |
| स्तन्यशोधन - Stanyashodhana |
Pharmacological action which empures Breastmilk |
| स्तन्यरोगहर - Stanyarogahara |
Pharmacological action which cures diseases of breastmilk |
| मलपाचन / पाचन - Malapachana / Pachana |
Pharmacological action which 1.catalyses digestion of food and formation of excreta 2. Increases Metabolic rate and Formation of Metabolic Waste Products |
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | Ushna veerya |
| Vipaka | Madhura |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | योनिरोगम् (Yonirogam) | मुस्तादि गणम् - Mustadi Ganam | बहुरूपम् - Bahurupam - Various Forms | अ.सं.सू.१६ / २१ , अ.हृ.सू. १५/४० , | ||
| 2 | स्तन्यरोगहर - Stanyarogahara | मुस्तादि गणम् - Mustadi Ganam | बहुरूपम् - Bahurupam - Various Forms | अ.सं.सू.१६ / २१ , अ.हृ.सू. १५/४० , | ||
| 3 | स्तन्यशोधन / स्तन्य दोषहर - Stanya Shodhana / Stanya Doshahara - Breast milk Purifier | मुस्तादि गणम् - Mustadi Ganam | बहुरूपम् - Bahurupam - Various Forms | अ.सं.सू.१६ / २१ , अ.हृ.सू. १५/४० , | ||
| 4 | दोष पाचनम् - Dosha Pachanam | मुस्तादि गणम् - Mustadi Ganam | बहुरूपम् - Bahurupam - Various Forms | अ.सं.सू.१६ / २१ , अ.हृ.सू. १५/४० , | ||
| 5 | पाचन / आमपाचनम् - Pachanam / Amapachanam) | मुस्तादि गणम् - Mustadi Ganam | बहुरूपम् - Bahurupam - Various Forms | अ.सं.सू.१६ / २१ , अ.हृ.सू. १५/४० , | ||
| 6 | कफज व्याधि (Diseases associated with Kapha) | मुस्तादि गणम् - Mustadi Ganam | बहुरूपम् - Bahurupam - Various Forms | अ.सं.सू.१६ / २१ , अ.हृ.सू. १५/४० , |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|