Brief Description
शा.सं.म.८ / ५ - ९
कण्टकारीतुलां नीरद्रोणे पक्त्वा कषायकम् । पादशेषं गृहीत्वा च तस्मिंश्चूर्णानि दापयेत् ॥ ५॥
पृथक्पलानि चैतानि गुडूचीचव्यचित्रकाः। मुस्तं कर्कटशृङ्गी च त्र्यूषणं धन्वयासकः ॥ ६ ॥
भार्गी रास्ना शठी चैव शर्करा पलविंशतिः। प्रत्येकं च पलान्यष्टौ प्रदद्याद्घृत तैलयोः ॥ ७ ॥
पक्त्वा लेहत्वमानीय शीते मधुपलाष्टकम् । चतुष्पलं त्वगाक्षीर्याः पिप्पलीनां चतुष्पलम् ॥८॥
क्षिप्त्वा निदध्यात्सुदृढे मृण्मये भाजने शुभे । लेहोऽयं हन्ति हिकार्तिश्वासकासानशेषतः॥९॥
दीपिका व्याख्या
दी०–स यथेति तं दर्शयन्नाह-कण्टकारीति । लघुकण्टकारिका सा समूलफलशाखा ग्राह्या । नीरद्रोण इति चतुराढक परिमिते पानीये
त्र्यूषणं प्रत्येकं पलप्रमाणमाहुः । धन्वयासकः दुरालभा रास्ना, सुरभी, शर्करा पलविंशतिरिति सुगमम् । घृततैलयोरिति मिलित्वा
षोडशपलानि । घृतमत्र गोघृतं आजं वा, व्याधि विहितत्वात् तैलं कटुतैलमत्र वदन्त्येके । यतः कासे श्वासे च हिक्कायां कटुतैलं प्रयोजयेत्
इति । क्वचिदस्य प्रयोगोऽपि दृश्यते गुडं कटुकतैलेन मिश्रयित्वा समं लिहेत् । त्रिसप्ताहप्रयोगेण श्वासं निर्मूलतो जयेत् इति । शीते
मधुपलाष्टकमिति । मधुक्षौद्रमष्टपलप्रमाणं शीते हिमस्पर्शे विनिक्षिपेदित्यर्थः । यतः उष्णार्तमुष्णैरुष्णे च तन्निहन्ति यथाविषं इति वचनात् ।
अपराणि द्रव्याण्याह-चतुष्पलं त्वगाक्षीर्या इत्यादि । त्वगाक्षीरी वांशी । पिप्पली प्रसिद्धा । सुदृढे त्वतिचिक्कणे भाजने पाने शुभे अभग्ने
मङ्गलत्वात् । अयं लेहः कण्टकारी संज्ञः । अशेषत इति सम्पूर्णारिष्टदर्शनादपि आसंचयादित्यर्थः । एतेनास्य प्रामाण्यं दर्शितम् ॥५-९ ॥
गूडार्थ दीपिका व्याख्या
गू० - कण्टकारीतुलां नीरद्रोणे पक्त्वा चूर्णानि दापयेत् । तानि चूर्णान्याह-गुडूच्यादीनि पलांशानि, धन्वयासंकः यवासकः । शर्करा
विंशतिपलानि । पादशेषकं गृहीत्वा तस्मिन् घृततैलयोरष्टौ पलानि प्रत्येकं पुनः पक्त्वावलेहत्वं आनीय मधु पलाष्टकं दद्यात्तैलं तिलतैलम् ।
तैलाभावे घृतमेव द्विगुणं वा सुखिनां तैलस्य त्याज्यत्वात् । अयं लेहः हिक्कादीन्निहन्ति ॥५-९॥ ।
Bellow listed kashaya dravya should be taken and reducued and strained to mentioned quantity. Then Powders of Listed drugs should be added and boiled till Sticky Leha form is achieved. Lastly Prakshepaka Dravys added after self cooling. This Kantakari Avaleha is used for the cure of bellow mentioned diseases.
कण्ठकारी अवलेहम् |
||||
| Sankrith Name | Scientific name | Hindi Name | English Name | Quantity |
| कषाय द्रव्य / Drugs for Decoction - Reduced to 64 parts | ||||
| कण्ठकारी पञ्चाङ्गम् - Kanthakari Panchangam | Solanum surattense / Solanum Xanthocarpum/Solanum aculeatissimum/ | छोटी कटेरी / भटकटैया की पञ्चाङ्ग - Choti Kateri / Bhatkataiyya ki Panchang | Wild Eggplant, Yellow Berried Nightshade - Whole Plant Cuttings | 100 Parts |
| जलम् - Jalam | H2O | पानी - Pani | Water | 256 Parts |
| चूर्णद्रव्य - Herbal Powders | ||||
| अमृता / गुडूची काण्डम् - Amruta / Guduchi Kandam | Tinospora cordifolia | गिलोय की काण्डभाग - Giloy ki Kandabhag | Heart-leaved moonsee - Stem Cuttings | 1 Part |
| चव्य काण्डकाष्ठम् - Chavya Kandakashtham | Piper chaba | चबा काण्डभाग - Chaba Kandabhaga | Java Long Pepper - Stem Cuttings | 1 Part |
| रक्त चित्रक मूलम् - Rakta Chitraka Mualm | Plumbago indica / Plumbago zeylanica | रक्त / श्वेत चित्रक की जड - Rakta / Rakta / Shveta Chitraka Ki Jad | Ceylon Leadwort, Leadwort - Roots | 1 Part |
| मुस्ता कन्दम - Musta Kandam | Cyperus rotundus | नागरमोथा की जड - Musta ki Jad | Nut Grass - Tubers | 1 Part |
| कर्कटशृङ्गी - 1 - Karkata Shrungi - 1 | Pistacia integerrima | काक्रसिंगी / ककर - Kakrasingi / Kakar | Kakkar | 1 Part |
| नागर / शुण्ठी मूलम् - Nagara / Shunthi Mulam | Zingiber officinale | सोंठ - Sonth | Ginger - Dry Tubers | 1 Part |
| मरिच / ऊषण बीजम् - Maricha / Ushana Beejam | Piper nigrum | कालामिर्च के बीज - Kalamirch ke Beej | Black Pepper - Dried Fruit | 1 Part |
| पिप्पली / मागधी / उपकुल्या / कणा / कृष्णा फलम् - Pippali / Magadhi / Upakulya/ Kana / Krushna Phalam | Piper longum | बढी पिप्पली - Badhi Pippali | Indian Long Pepper / Joborandi - Dried Fruit | 1 Part |
| धन्वयास / यवासा / दुरालभा - 1 / दुस्पर्शा पञ्चाङ्गम् - Dhanvayaa / Yavasa / Duralabha - 1 / Dusparsha Panchangam | Fagonia cretica | धमासा पंचांग - Dhamasa panchang | Indian fagonia - Whole Plant Cuttings | 1 Part |
| भार्ङ्गी मूलम् - 1 - Bharangi Mulam - 1 | Clerodendrum serratum | भारंगी मूल -1 - Bharangi Mula - 1 | Blue-flowered Glory tree,Beetle Killer - Roots | 1 Part |
| कुलाञ्जनम् / रास्ना मूलम् / मलय वचा - 2 - मूलम् - Kulanjanam / Rasna Mulam / Malayavacha - 2 - Mulam | Alpinia officinarum | छोटी कुलाञ्जन की जड - Choti Kulanjan Ki Jad | Lesser Galangal, Alpinia, Catarrh Root, Chinese Ginger - Roots | 1 Part |
| शटी मूलम् - Shati Mulam | Hedychium spicatum | कपूरकचरी / वनहल्दी की जड - Kapoor Kachri / Van Haldi Ki Jad | Spiked Ginger Lily - Roots | 1 Part |
| खण्डशर्करा / मत्स्याण्डिका - Khandasharkara / Matsyandika | - | मिश्री - Mishri | Rock Sugar | 20 Parts |
| घृतम् - Ghrutam | घी - Ghee | Ghee - Clarified Butter | 8 Parts | |
| सर्षप तैलम् / sarshapa Tailam | Brassica campestris | सरसो की तेल - Saraso ki Tel | Mustard Oil | 8 Parts |
| प्रक्षेपक द्रव्य - Prakshepaka Dravya | ||||
| मधु - Madhu | शहद - Shahd | Honey | 8 Parts | |
| वंशलोचन / तुगाक्षीरी - Vamshalochana / Tugakshiri | Bambusa bambos | बंशलोचन - Vamshalochan | Spiny or Thorny Bamboo. | 4 Parts |
| पिप्पली / मागधी / उपकुल्या / कणा / कृष्णा फलम् - Pippali / Magadhi / Upakulya/ Kana / Krushna Phalam | Piper longum | बढी पिप्पली - Badhi Pippali | Indian Long Pepper / Joborandi - Dried Fruit | 4 Parts |
| Samskruta Name | Description |
| कासम् - Kasam | Disease Spectrum with Cough |
| श्वासम् - Shwasam | Disease Spectrum with difficulty breathing |
| हिक्का - Hikka | Disease spectrum with Hiccough |
| असाध्य कासम् - Asadhya Kasam | Disease Spectrum with Cough which is difficult to treat |
| असाध्य श्वासम् - Asadhya Shwasam | Disease Spectrum with dyspnoea ( Breathing difficulty) which is difficult to treat |
| असाध्य हिक्का - Asadhya Hikka | Disease Spectrum with hiccough which is difficult to treat |
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | असाध्य कासम् (Asadhya kasam -Uncontrollable cough ) | कण्ठकारी अवलेहम् - 1 - Kantakari Avaleham - 1 | शा.सं.म.८ / ५ - ९ | |||
| 2 | तमकश्वासम् (Tamaka shwasam) | कण्ठकारी अवलेहम् - 1 - Kantakari Avaleham - 1 | शा.सं.म.८ / ५ - ९ | |||
| 3 | हिक्का - Hikka - Hiccough | कण्ठकारी अवलेहम् - 1 - Kantakari Avaleham - 1 | शा.सं.म.८ / ५ - ९ | |||
| 4 | दारुण / असाध्य श्वासम् - Daruna / Asadhya Shwasam - Uncontrolled Dyspnea | कण्ठकारी अवलेहम् - 1 - Kantakari Avaleham - 1 | शा.सं.म.८ / ५ - ९ | |||
| 5 | असाध्य हिक्का - Asadhya Hikka - Uncontrolled Hiccough | कण्ठकारी अवलेहम् - 1 - Kantakari Avaleham - 1 | शा.सं.म.८ / ५ - ९ | |||
| 6 | कासः - Kasa - Disease spectrum with Cough | कण्ठकारी अवलेहम् - 1 - Kantakari Avaleham - 1 | शा.सं.म.८ / ५ - ९ |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|