Brief Description
(ग. नि. अ. ६)
द्रोणमानं कुमार्यास्तु रसं भाण्डे निधापयेत् । तुलार्ध दशमूलं तु तदर्ध पौष्करी जटा ॥
तत्समं घन्वयासं च चित्राधं च परिक्षिपेत् । प्रस्थार्धममृता ज्ञेया तदर्धमभया तथा ।
लोध्रकामलकं पथ्यं मञ्जिष्ठा च कलिद्रुमः । चव्यं च कुष्ठमधुकं कपित्थं सुरदारुकम् ।।
कृमिशत्रुर्मागधिका भार्ङी स्यादष्टवर्गकम् । जीरकं क्रमुको रास्ना शठी रेणुकमेव च ॥
शृङ्गी निशाप्रियङ्गुश्च मांसी मुस्ता च सारिवा। वासा वरी शक्रबीजं नागकेसरमेव च ॥
पुनर्नवा समांशानि षड्भिर्द्रोणैर्जलस्य तु । काथयेदनया रीत्या चतुर्थाशं जलं नयेत् ॥
त्रिंशत्पला च मृदीका दन्तसंख्यापलं मधु । गुडस्तुला चतुष्कं च तदर्धा धातकी भवेत् ।
पलद्वयं लवंगानि कङ्कोलं मलयोद्भवम् । चातुर्जातं तथा कृष्णा मरिचं जातिपत्रकम् ।।
आकल्लकं जातिफलं कपिकच्छुश्च दीप्यकम् । वचा खदिरसारश्च दहनं जीरकं तथा ॥
यवानी बालकं विश्वा मुस्ता धान्यं हरीतकी। हपुषा तितिडीकं च चूर्णमेषां प्रयोजयेत् ॥
भाण्डे पुराणे सुस्निग्धे धूपिते गन्धभेषजैः । कोष्ठसारे तथा तप्ते भूमौ मासं विनिक्षिपेत् ।।
यो रोगी प्रातरुत्थाय पलमेकं तु भक्षयेत् ।धातुक्षयं जयेत्कासं श्वासं पश्चविधं तथा ।।
अर्शांसि वातरोगांश्च ग्रहणीपाण्डुकामलाः । हलीमकमुदावर्तं गुल्मं पञ्चविधं जयेत् ।।
आध्मानं कुक्षिशूलं च प्रत्याध्मानं गुदग्रहम् । अष्ठीलिकां च हृद्रोगानेतान् व्याधिन्विनिर्जयेत्
कुमार्यासव इत्येष कथितः शूलपाणिना ॥
दशमूल ३ सेर २ छटांक, पोखरमूल १ सेर ९ छटांक, चीता ६२॥ तोला, गिलोय ॥ सेर, हैड ०। सेर, लोध, आमला, चौलाई की जड़, मजीठ, बहेड़ा, चव्य, कूठ, मुल्हठी, कैथ, देवदारु, बायविडंग, पीपल, भार्गी, अष्ट वर्ग (जीवक, ऋषभक, मेदा, महामेदा, ऋद्धि, वृद्धि, काकोली, क्षीरकाकोली) जीरा, सुपारी, रास्ना, कपूरकचरी, रेणुका, काकड़ासिंगी, हल्दी, फूल प्रियंगु, जटामांसी, नागरमोथा, सारिया, वासा, शतावरी, इन्द्रजौ, नागकेसर और पुनर्नवा प्रत्येक ४-४ सेर लेकर सबको १९२ सेर जलमें पकावें जब चौथा भाग शेष रह जाय तो छानकर उसमें धीकुमार का रस ३२ सेर, मुनक्का १ सेर १४ छटांक, शहद ४ सेर, गुड़ २५ सेर, धाय के फुल १२॥ सेर, लौंग, कंकोल, श्वेतचन्दन, चातुर्जात (दालचीनी, तेजपात, इलायची, नागकेसर) पीपल, कालीमिर्च, जावित्री, तेजपात, आकरकरा, जायफल, कौंच, अजमोद, बच, खरसार, चीता, जीरा, सुगन्धवाला, सोठ, नागरमोथा, धनिया, हैड़, हाऊबेर और तिन्तडीक, प्रत्येक का १०-१० तोला चूर्ण मिलाकर सब को चिकने पुगने और गन्ध औषधियों से धूपित पात्रमें यथा विधि संधान करके भूमि में गाढ़ दें
और १ मास पश्चात् निकाल कर छान लें। । इसे ५ तोलेकी मात्रानुसार प्रातःकाल सेवन करने से धातुक्षय, खांसी, पांच प्रकार के श्वास, बवासीर, वातव्याधि, संग्रहणी, पांडु, कामला, हलीमक, उदावर्त, पांच प्रकार के गुल्म, अफारा, कुक्षिशूल, प्रत्याध्मान, गुदग्रह, अष्ठीला और हृद्रोग का नाश होता है।
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | क्षय रोगम् / राजयक्ष्मा / शोषम् - Kshaya Rogam / Rajayakshma / Shosham - Disease spectrum with progressive emaciation or cachexia | कुमार्यासवः -1 (Kumaryasavam) | ग. नि. अ. ६ | |||
| 2 | धातुक्षयम् - Dhatukshayam - Spectrum of diseases associated with Cachexia or loss of muscle mass | कुमार्यासवः -1 (Kumaryasavam) | ग. नि. अ. ६ | |||
| 3 | श्वासम् - Shvasam - Disease Spectrum with difficulty breathing | कुमार्यासवः -1 (Kumaryasavam) | ग. नि. अ. ६ | |||
| 4 | अर्शस् - Arshas - Diseases with swellings and tumours at anal canal | कुमार्यासवः -1 (Kumaryasavam) | ग. नि. अ. ६ | |||
| 5 | वातरोगम् /मरुत् रोगम् - Vata Rogam / Marut rogam - Disease spectrum of Movement diseases involving Musculoskeletal and Nervous System | कुमार्यासवः -1 (Kumaryasavam) | ग. नि. अ. ६ | |||
| 6 | ग्रहणी रोगम् - Grahani rogam - Disease spectrum with altered digestion, absorption and excretion | कुमार्यासवः -1 (Kumaryasavam) | ग. नि. अ. ६ | |||
| 7 | पाण्डुरोगम् - Pandurogam - Disease spectrum with altered blood circulation and tissue perfusions and blood production | कुमार्यासवः -1 (Kumaryasavam) | ग. नि. अ. ६ | |||
| 8 | कामला - Kamala - Disease spectrum with yellowish discolouration ok skin, sclera, nails, yellowish to red urine and feces, altered Sensorium, burning sensations, altered digestion, weakness, emaciation, lethargy, tastelessness | कुमार्यासवः -1 (Kumaryasavam) | ग. नि. अ. ६ | |||
| 9 | हलीमकम् - Halimaka - Disease spectrum with yellowish, dark yellowish, greenish discoloration of skin, with loss of stamina and Energy, emaciation, altered cognition, reduced hunger, fever, malice, burning sensation, thirst, vertigo - Advanced liver diseas | कुमार्यासवः -1 (Kumaryasavam) | ग. नि. अ. ६ | |||
| 10 | उदावर्त - Udavarta - Spectrum of diseases where movement of organ is opposite to physiological movement | कुमार्यासवः -1 (Kumaryasavam) | ग. नि. अ. ६ | |||
| 11 | गुल्म रोगम् - Gulma Rogam - Disease spectrum with various Abdominal swellings / tumours/ Cysts | कुमार्यासवः -1 (Kumaryasavam) | ग. नि. अ. ६ | |||
| 12 | आध्मानम् - Adhmanam - Disease spectrum with painful abdominal bloating | कुमार्यासवः -1 (Kumaryasavam) | ग. नि. अ. ६ | |||
| 13 | कुक्षि शूलम् (Kukshi Shulam, Disease spectrums with colic abdominal pain- Renal/biliary colic, abdominal angina, abdominal infections) | कुमार्यासवः -1 (Kumaryasavam) | ग. नि. अ. ६ | |||
| 14 | हृद्रोग (Hrudroga, Diseases of heart) | कुमार्यासवः -1 (Kumaryasavam) | ग. नि. अ. ६ | |||
| 15 | कासः - Kasa - Disease spectrum with Cough | कुमार्यासवः -1 (Kumaryasavam) | ग. नि. अ. ६ | |||
| 16 | अष्ठीला (Ashthila ) | कुमार्यासवः -1 (Kumaryasavam) | ग. नि. अ. ६ | |||
| 17 | गुदग्रहम् (Gudagraham - Anismus) | कुमार्यासवः -1 (Kumaryasavam) | ग. नि. अ. ६ | |||
| 18 | प्रत्याध्मानम् (Pratyadhmana- Upper abdominal distension) | कुमार्यासवः -1 (Kumaryasavam) | ग. नि. अ. ६ |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|