Brief Description
कुमार्यासवः (३)
(यो. र. गुल्म.)
कुमार्याश्च रसद्रोणे गुडं पलशतं तथा । तुलानिसंख्या विजयां क्वाथयेत्तज्जलार्मणे ॥
चतुर्थांशावशेषे तु पूते तस्मिन्निधापयेत् । मधुनश्वाऽऽढकं दत्वा धातक्या द्विपलाष्टकम् ।।
स्निग्धभाण्डे विनिक्षिप्य कल्कं चैव प्रदापयेत् । जातीफलं लवङ्गं च कङ्कोलं च कबाबकम् ॥
जटिलाचव्यचित्रं च जातीपत्रो सकर्कटम् ।अक्षं पुष्करमूलश्च प्रत्येकं च पलं पलम् ॥
मृतं शुल्बं तथा लोहं शुक्तिमात्रं प्रदापयेत् । भूम्यां वा धान्यराशौ वा स्थापयेदिनविंशतिम् ।।
तमुद्धृत्य पिबेन्मात्रां यथा चाग्निबलाबलम् । पञ्चकासं तथा श्वासं क्षयरोगं च दारुणम् ॥
उदराणि तथाऽष्टौ च षडर्शांसि च नाशयेत् । वातव्याधिमपस्मारमन्यान् रोगान्सुदारुणान् ।।
जाठरं कुरुते दीप्तं कोष्ठशूलं च नाशयेत् । गुल्माष्टकं नष्टपुष्पं नाशयेदेकपक्षतः॥
कुमारिकासवोह्येष बृहस्पतिविनिर्मितः॥
१ सेर ९ छटांक भांगको ३२ सेर जल में पकावें जब चौथा भाग शेष रहे तो उतार कर छान लें । फिर धीकुमार का रस ३२ सेर, गुड़ ६। सेर, शहद ८ सेर, धाय के, फूल १ सेर, जायफल, लांग, कंकोल, कबाबचीनी, जटामांसी, चव, चीता, जावित्री, काकड़ासींगी, बहेड़ा, पोखरमूल प्रत्येक ५-५ तोला । लोह भस्म और तांबा भस्म प्रत्येक २॥२॥ तोला लेकर यथा विधि सन्धान करके भूमिमें अथवा अनाज के ढेरमें दबा दें। फिर २० दिन पश्चात् निकाल कर छान कर अग्निबलानुसार सेवन करावें ।
इसके सेवन से ५ प्रकार की खांसी, श्वास, क्षय, आठ प्रकार के उदररोग, छः प्रकार की बवासीर, वातव्याधि और अपस्मार आदि अनेक दारुण रोगों का नाश होता है।
इसे १५ दिन तक सेवन करने से मन्दाग्नि, उदरशूल, आठ प्रकारके गुल्म और नष्टपुष्प (स्त्रियों को मासिक स्राव न होना) नष्ट होते हैं ।
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | कासः - Kasa - Disease spectrum with Cough | कुमार्यासवः -3 (Kumaryasavam -3) | यो. र/गुल्मरोगाधिकारम् | |||
| 2 | श्वासम् - Shvasam - Disease Spectrum with difficulty breathing | कुमार्यासवः -3 (Kumaryasavam -3) | यो. र/गुल्मरोगाधिकारम् | |||
| 3 | उदर रोगम् - Udara Rogam - Diseases with abdominal Distention due to Various Causes | कुमार्यासवः -3 (Kumaryasavam -3) | यो. र/गुल्मरोगाधिकारम् | |||
| 4 | वातरोगम् /मरुत् रोगम् - Vata Rogam / Marut rogam - Disease spectrum of Movement diseases involving Musculoskeletal and Nervous System | कुमार्यासवः -3 (Kumaryasavam -3) | यो. र/गुल्मरोगाधिकारम् | |||
| 5 | अर्शस् - Arshas - Diseases with swellings and tumours at anal canal | कुमार्यासवः -3 (Kumaryasavam -3) | यो. र/गुल्मरोगाधिकारम् | |||
| 6 | अपस्मार (Apasmara, seizure diseases with alte | कुमार्यासवः -3 (Kumaryasavam -3) | यो. र/गुल्मरोगाधिकारम् | |||
| 7 | अल्पाग्नि / मन्दाग्नि / अग्निमान्द्यम् / अग्निसादम् - Alpagni / Mandagni / Agnimandyam / Agnisadam - Spectrum of diseases with reduced appetite, digestion and assimilation | कुमार्यासवः -3 (Kumaryasavam -3) | यो. र/गुल्मरोगाधिकारम् | |||
| 8 | कुक्षि शूलम् (Kukshi Shulam, Disease spectrums with colic abdominal pain- Renal/biliary colic, abdominal angina, abdominal infections) | कुमार्यासवः -3 (Kumaryasavam -3) | यो. र/गुल्मरोगाधिकारम् | |||
| 9 | गुल्म रोगम् - Gulma Rogam - Disease spectrum with various Abdominal swellings / tumours/ Cysts | कुमार्यासवः -3 (Kumaryasavam -3) | यो. र/गुल्मरोगाधिकारम् | |||
| 10 | आर्तव जननम् (Artava Janana, Drug action which produces menstruation) | कुमार्यासवः -3 (Kumaryasavam -3) | यो. र/गुल्मरोगाधिकारम् | |||
| 11 | क्षय रोगम् / राजयक्ष्मा / शोषम् - Kshaya Rogam / Rajayakshma / Shosham - Disease spectrum with progressive emaciation or cachexia | कुमार्यासवः -3 (Kumaryasavam -3) | यो. र/गुल्मरोगाधिकारम् | |||
| 12 | नष्टार्तवम् /नष्टपुष्पम् (Nashtartava/Nashtapushpa - Amenorrhea) | कुमार्यासवः -3 (Kumaryasavam -3) | यो. र/गुल्मरोगाधिकारम् |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|