Brief Description
खर्जूरासवः (२)
(ग. नि. । ६ आसवा.)
खर्जूरमुस्तामलकीनिकुम्भ द्राक्षाभयापूगफलानि पाठा।
भार्ङीशठीकुष्ठजलाजमोद पलङ्कषापिप्पलीमूलकानि ॥
पुनर्नवा कायफलं प्रियङ्गुः कर्चूरकं कृष्णअजाजिविस्रे ।
त्रिवृत् शिवाच्छलिधमासकं च लज्जालु रोहीत कलिञ्जमूलम् ।।
अमूनि सर्वाणि महौषधानि चत्वारि चत्वारि पलोन्मितानि ।
मांसीचतुर्जातकणालवङ्गं जातिफलं चन्दनलोहचूर्णम् ॥
प्रमाणतो द्विद्विपलान्यमूनि सुधातकीपुष्पमणानि सप्त।
गुडस्य सप्त त्रिगुणानि दद्यात् मणानि संचूर्ण्य ततः समस्तम् ।।
घृतस्य भाण्डे विपुले निवेश्य दशोत्तरं शेरशतं जलस्य।
क्षिप्त्वा क्षिपेत्पञ्च दिनानी भूमौ निष्पन्न कल्कं हृदये विचार्य ।
षष्ठे दिने तच्च नियोजनीयं ताम्रस्य यन्त्रद्वयमध्यभागे।
शतत्रयं नागलतादलानां सहस्रयुग्मं शतपत्रकानाम् ।
प्रक्षाल्य देयं विधिनाथ सन्धिं विमुन्द्य चुल्ल्यां विनिवेश्य यन्त्रम् ।
निष्काशयेदर्कमतो यथावद् दत्त्वा जलं चोपरि यन्त्रकस्य ॥
बलाबलं रोगनिपीडितानां विमृश्य देयः पलिकाप्रमाणः ।
खार्जूरसंज्ञः खलु आसवोऽयं विसूचिकायक्ष्मभयं निहन्ति ।
हृद्रोगकासविषमज्वरशोफतर्ष श्वासप्रमेहबलसंक्षयपाण्डुरोगान् ।
हिध्माश्च शीर्षगतरोगवियोगकारी रुच्यग्निवर्धनबलप्रद वृष्य एषः ॥
खजुर, नागरमोथा, आमला, कायफल, मुनक्का, हैड़, सुपारी के फूल, पाठा, भारंगी, कपूर कचरी, कूठ, सुगन्धवाला, अजमोद, गूगल, पीपलामूल, पुनर्नवा (बिसखपरा) कायफल, फूलप्रियंगु, कचूर, कालीमिर्च, जीरा, चणकमूली (मूलीभेद) निसोत, हैड़की बकली, धमासा, लज्जालु, रुहेडे की छाल, कुड़े की जड़ और सोंठ १२-११ सेर । जटामांसी, चातुर्जात (दालचीनी, तेजपात, इलायची, नागकेसर) पीपल, लौंग, जायफल, चन्दन और लोहेका बुरादा १०-१० तोला तथा धायके फूल ७ मन और गुड़ २१ मन ले । सवका चर्ण करके ११० सेर पानीमें मिलाकर अच्छे बड़े चिकने बरतनमें संधान करके भूमि में गाद दें, फिर छठे दिन उसमें ३०० नग पान और २००० नग कमल डालकर तांबे के भबकेसे अर्क खींचे।
इसे ५ तोला या रोगी के बलाबल के अनुसार न्यूनाधिक मात्रा में सेवन कराने से विषूचिका (हैजा) राजयक्ष्मा, हृद्रोग, खांसी, विषमज्वर, सूजन, तृषा, श्वास, प्रमेह, कमज़ोरी, पाण्डु, हिक्का तथा शिरके रोगों का नाश होता है, एवं अग्नि, बल, वीर्य और रुचि की वृद्धि होती है।
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | क्षय रोगम् / राजयक्ष्मा / शोषम् - Kshaya Rogam / Rajayakshma / Shosham - Disease spectrum with progressive emaciation or cachexia | खर्जूरासवः -2 (Kharjurasavam -2) | ग. नि्/ ६ आसवाध्यायम् | |||
| 2 | हृद्रोग (Hrudroga, Diseases of heart) | खर्जूरासवः -2 (Kharjurasavam -2) | ग. नि्/ ६ आसवाध्यायम् | |||
| 3 | कासः - Kasa - Disease spectrum with Cough | खर्जूरासवः -2 (Kharjurasavam -2) | ग. नि्/ ६ आसवाध्यायम् | |||
| 4 | विषम ज्वर (Vishama jvara) | खर्जूरासवः -2 (Kharjurasavam -2) | ग. नि्/ ६ आसवाध्यायम् | |||
| 5 | सर्वाङ्ग शोथ/ शोफ - Sarvanga shotha - Anasarca, Edema | खर्जूरासवः -2 (Kharjurasavam -2) | ग. नि्/ ६ आसवाध्यायम् | |||
| 6 | श्वासम् - Shvasam - Disease Spectrum with difficulty breathing | खर्जूरासवः -2 (Kharjurasavam -2) | ग. नि्/ ६ आसवाध्यायम् | |||
| 7 | तृष्णा / पिपासा / तृषा / तर्षणम् - Trishna / Pipasa / Trusha / Tarshana - Disease spectrum with excessive Thirst - Polydipsia | खर्जूरासवः -2 (Kharjurasavam -2) | ग. नि्/ ६ आसवाध्यायम् | |||
| 8 | प्रमेहः - Prameha - Disease spectrum with increased urgency, frequency and quantity and altered quality of urine | खर्जूरासवः -2 (Kharjurasavam -2) | ग. नि्/ ६ आसवाध्यायम् | |||
| 9 | बलकारक / बल्य / सामर्थ्यदायकम् - Balakaraka / Balya / Samarthyadayakam - Ergogenic , strength enhancer, Tonic | खर्जूरासवः -2 (Kharjurasavam -2) | ग. नि्/ ६ आसवाध्यायम् | |||
| 10 | पाण्डुरोगम् - Pandurogam - Disease spectrum with altered blood circulation and tissue perfusions and blood production | खर्जूरासवः -2 (Kharjurasavam -2) | ग. नि्/ ६ आसवाध्यायम् | |||
| 11 | हिक्का - Hikka - Hiccough | खर्जूरासवः -2 (Kharjurasavam -2) | ग. नि्/ ६ आसवाध्यायम् | |||
| 12 | शिरोरोगम् - Shirorogam - Disease spectrum with headaches | खर्जूरासवः -2 (Kharjurasavam -2) | ग. नि्/ ६ आसवाध्यायम् | |||
| 13 | रुच्यम् / रुचिकारक / रुचिवर्धनम् - Ruchyam / Ruchikarakam / Ruchivardhanam | खर्जूरासवः -2 (Kharjurasavam -2) | ग. नि्/ ६ आसवाध्यायम् | |||
| 14 | अरुचि / अरसज्ञता / अरोचकम् - Aruchi / Arasajnata / Arochakam - Hypogeusia / Loss of taste / Anorexia | खर्जूरासवः -2 (Kharjurasavam -2) | ग. नि्/ ६ आसवाध्यायम् | |||
| 15 | दीपनम् - Deepanam - Eupeptic / Appetizer / stomachic / Metabolic rate accelerator | खर्जूरासवः -2 (Kharjurasavam -2) | ग. नि्/ ६ आसवाध्यायम् | |||
| 16 | अल्पाग्नि / मन्दाग्नि / अग्निमान्द्यम् / अग्निसादम् - Alpagni / Mandagni / Agnimandyam / Agnisadam - Spectrum of diseases with reduced appetite, digestion and assimilation | खर्जूरासवः -2 (Kharjurasavam -2) | ग. नि्/ ६ आसवाध्यायम् | |||
| 17 | वृष्य/वाजीकरण (Vrushya/Vajikarana, Aphrodisiac) | खर्जूरासवः -2 (Kharjurasavam -2) | ग. नि्/ ६ आसवाध्यायम् | |||
| 18 | विसूचिका - Visuchika - Disease spectrum with vomiting and diarrhea | खर्जूरासवः -2 (Kharjurasavam -2) | ग. नि/ ६ आसवाध्यायम् | |||
| 19 | बलक्षयम् (Balakshaya ) | खर्जूरासवः -2 (Kharjurasavam -2) | ग. नि/ ६ आसवाध्यायम् |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|