Brief Description
Formulation used to treat Eye diseases or enhance the power of Vision.
सु. चिकित्सास्थानम् - २७. सर्वोपघातशमनीयरसायनम्
चक्षुःकामः प्राणकामो वा बीजकसाराग्निमन्थमूलं निष्क्वाथ्य माषप्रस्थं साधयेत्, तस्मिन् सिध्यति चित्रकमूलानामक्षमात्रं कल्कं दद्यादामलकरसचतुर्थभागं, ततः स्विन्नमवतार्य सहस्रसम्पाताभिहुतं कृत्वा शीतीभूतं मधुसर्पिर्भ्यां संसृज्योपयुञ्जीत यथाबलं, यथासात्म्यं च लवणं परिहरन् भक्षयेत् |
जीर्णे मुद्गामलकयूषेणालवणेन घृतवन्तमोदनमश्नीयात् पयसा वा मासत्रयम्; एवमाभ्यां प्रयोगाभ्यां चक्षुः सौपर्णं भवत्यनल्पबलः स्त्रीषु चाक्षयो वर्षशतायुर्भवतीति ||१२||
निबन्धसङ्ग्रह व्याख्या (डल्हण कृत)
बीजकसाराग्निमन्थमूलं पलं सलिलाढके निष्क्वाथ्य, अर्धावशिष्टे तत्र पूते षोडशपलानि माषाणि साध्यानि, तस्मिंश्च सिध्यति चित्रमूलकल्काक्षं प्रक्षिपेत्, आमलकरसस्य माषप्रस्थापेक्षया चतुर्थभागं कुडवमष्टौ पलानि| पयसा वेति योगद्वयमेतत्, योजनाविशेषत्वात्| सौपर्णं गरुडचक्षुषा तुल्यं चक्षुर्भवति| गयी तु ‘सहस्रसम्पाताभिहुतं कृत्वा’ इति न पठति| अन्ये तु सुश्रुताध्यायिनोऽत्र वक्ष्यमाणं योगं पठन्ति; यथा- पयसा सह सिद्धानीत्यादि| अयं योगोऽनार्षः, जेज्जटेनाप्यनुक्तत्वात्; तस्मान्न पठनीयः||१२-१३||
| Serial Number | Sankrith Name | Scientific name | Hindi Name | English Name | Quantity |
| No 1 and 2 drugs are coarsley powdered and boiled in listed amount of water to get 64 parts of Decoction.To this decoction, designated Black grams are added and lehapakam is prepared and cooled. Then Honey and ghee are added and stored and utilised as vision enhancer and aphrodisiac. | |||||
| 1 | असन सारम् - Asana Saaram | Pterocarpus marsupium | विजयसार की काण्डसारम् | Indian Kino tree, Malabar Kino tree - Pith | 4 |
| 2 | अग्निमन्थ मूलम् -1 - Agnimantha Mulam -1 | Clerodendrum phlomidis | अरणी/अगेथू -1 के जड - Arani / Agethu -1 ke Jad | Sage glory Bower plant - Roots | 4 |
| 3 | माष बीजम् - Masha Beejam | Phaseolus mungo | उरद दाल - Urad Dal | Kidney Bean, Black Gram - Seeds | 64 |
| 4 | रक्त चित्रक मूलम् - Rakta Chitraka Mualm | Plumbago indica / Plumbago zeylanica | रक्त / श्वेत चित्रक की जड - Rakta / Rakta / Shveta Chitraka Ki Jad | Ceylon Leadwort, Leadwort - Roots | 1 |
| 5 | आमलकी फल रसम् - Amalaki Phala Rasam | Emblica officinalis | आंवला का रस - Avla Ka Ras | Emblic, Indian gooseberry - Fruit Juice | 16 |
| 6 | मधु - Madhu | शहद - Shahd | Honey | 4 | |
| 7 | घृतम् - Ghrutam | घी - Ghee | Ghee - Clarified Butter | 4 | |
| 8 | जलम् - Jalam | H2O | पानी - Pani | Water | 256 |
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | असन/बीजक सार (Asana sara) | Coarse Powder | 4 | g | |
| 2 | अग्निमन्थ मूलम् -1 - Agnimantha Mulam - 1 | Coarse Powder | 4 | g | |
| 3 | माष बीजम् - Masha Beejam | Fine Powder | 64 | g | |
| 4 | रक्त चित्रक मूलम् - Rakta Chitraka Mulam | Fine Powder | 1 | g | |
| 5 | आमलकी फल रसम् - Amalaki Phala Rasam | स्वरसम् - Svarasam - Juice | 16 | g | |
| 6 | मधु - Madhu | Raw | 2 | g | |
| 7 | गो घृतम् - Go Ghrutam | Raw | 2 | g |
| Rasa | मधुर - Madhura - Sweet कषाय - Kashaya - Astringent |
|---|---|
| Guna | गुरु गुणम् - Guru gunam - Drug action which induces heaviness गुरु गुणम् - Guru gunam - Drug action which induces heaviness |
| Veerya | Shita Virya |
| Vipaka | Madhura |
| Prabhava | उन्मादम् - Unmadam - Disease spectrum with altered mental health of a person |
| Anupanam | अलवण मुद्गामलक यूष सहित घृतान्नम् - Alavana mudgamalaka Yusha sahita Ghrutannam | modal-content
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | चक्षुष्यम् - Chakshushyam - Medicines which enhance eyesight and vision | बीजकसारादि रसायनम् - Beejakasaradi Rasayanam | अवलेहम् - Avaleham - Electuary | सु. चिकित्सास्थानम् - २७. सर्वोपघातशमनीयरसायनम् | ||
| 2 | जीवनीयम् - Jivaniyam - invigorating | बीजकसारादि रसायनम् - Beejakasaradi Rasayanam | अवलेहम् - Avaleham - Electuary | सु. चिकित्सास्थानम् - २७. सर्वोपघातशमनीयरसायनम् | ||
| 3 | नेत्र/दृष्टि वर्धन/नेत्र रसायनम् (Netra/Drushti Vardhana -Vision enhancers) | बीजकसारादि रसायनम् - Beejakasaradi Rasayanam | अवलेहम् - Avaleham - Electuary | सु. चिकित्सास्थानम् - २७. सर्वोपघातशमनीयरसायनम् | ||
| 4 | रसायनम् - Rasayana - Drug action which prevents old age and prolongs life with proper nourishment to the body | बीजकसारादि रसायनम् - Beejakasaradi Rasayanam | अवलेहम् - Avaleham - Electuary | सु. चिकित्सास्थानम् - २७. सर्वोपघातशमनीयरसायनम् | ||
| 5 | वृष्य/वाजीकरण (Vrushya/Vajikarana, Aphrodisiac) | बीजकसारादि रसायनम् - Beejakasaradi Rasayanam | अवलेहम् - Avaleham - Electuary | सु. चिकित्सास्थानम् - २७. सर्वोपघातशमनीयरसायनम् | ||
| 6 | बलकारक / बल्य / सामर्थ्यदायकम् - Balakaraka / Balya / Samarthyadayakam - Ergogenic , strength enhancer, Tonic | बीजकसारादि रसायनम् - Beejakasaradi Rasayanam | अवलेहम् - Avaleham - Electuary | सु. चिकित्सास्थानम् - २७. सर्वोपघातशमनीयरसायनम् | ||
| 7 | आयुष्यम् - Ayushyam - Pharmacological action which increases Lifespan | बीजकसारादि रसायनम् - Beejakasaradi Rasayanam | अवलेहम् - Avaleham - Electuary | सु. चिकित्सास्थानम् - २७. सर्वोपघातशमनीयरसायनम् |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|