Brief Description
Prescription of Choice in Pandu rogam - Disease spectrum with altered blood circulation and tissue perfusion
चरकसंहिता, चिकित्सास्थानम् - १६. पाण्डुरोगचिकित्सितम्
त्र्यूषणत्रिफलामुस्तविडङ्गचित्रकाः समाः | नवायोरजसो भागास्तच्चूर्णं क्षौद्रसर्पिषा||७०||
भक्षयेत् पाण्डुहृद्रोगकुष्ठार्शःकामलापहम् | नवायसमिदं चूर्णं कृष्णात्रेयेण भाषितम्||७१||
इति नवायसचूर्णम्|
आयुर्वेददीपिका व्याख्या (चक्रपाणिदत्त कृत)
नवायोरजसो भाग इति एकभागापेक्षया नवगुणत्वमयोरजसः; तेन त्र्यूषणादीनां मिलितानां चूर्णेन सममयोरजः||७०-७१||
सुश्रुतसंहिता,चिकित्सास्थानम् - १२. प्रमेहपिडकाचिकित्सितम्
त्रिफलाचित्रकत्रिकटुकविडङ्गमुस्तानां नव भागास्तावन्त एव कृष्णायश्चूर्णस्य, तत्सर्वमैकध्यं कृत्वा यथायोगं मात्रां सर्पिर्मधुभ्यां संसृज्योपयुञ्जीत, एतन्नवायसम्; एतेन जाठर्यं न भवति, सन्नोऽग्निराप्यायते, दुर्नामशोफपाण्डुकुष्ठरोगाविपाककासश्वासप्रमेहाश्च न भवन्ति ||११||
निबन्धसङ्ग्रह व्याख्या (डल्हण कृत)
नवायसमाह- त्रिफलेत्यादि| कृष्णायश्चूर्णस्य कृष्णलौहचूर्णस्य| जाठर्यं स्थौल्यम्||११||
अष्टाङ्गसङ्ग्रहः चिकित्सास्थानम् - १८. पाण्डुरोगचिकित्सितम्
त्रिफलाव्योषग़नाग्निविडङ्गभागा नव नव चायसचूर्णं भागा मधु घृताभ्यां तक्रेणोष्णोदकेन वोपयुक्ता हृत्पाण्डुरोग कामिला कुष्ठार्शःशोफोदरप्लीहमेहहराः||७||
शशिलेखा व्याख्या (इन्दु कृत)
त्रिकटूकादीनां मिश्रितानां समम्| माक्षिकधातुवट्टमाक्षिकम्| माक्षिकं वटकीकरणाय| त्रिफलाद्ये हरीतक्यादीनां नव भागास्तावन्त एवायश्चूर्णस्य मध्वादिभिरुपयोगः| एतस्य नवायसस्य हृद्रोगादिहरत्वम्| अग्निश्चित्रकः| वेल्लं विडङ्गम्|| ७||
अष्टाङ्गहृदयम् - चिकित्सास्थानम् - १६. पाण्डुरोगचिकित्सिताध्यायः
व्योषाग्निवेल्लत्रिफलामुस्तैस्तुल्यमयोरजः | चूर्णितं तक्रमध्वाज्यकोष्णाम्भोभिः प्रयोजितम्||१४||
कामलापाण्डुहृद्रोगकुष्ठार्शोमेहनाशनम्|
सर्वाङ्गसुन्दरी व्याख्या
व्योषादिभिस्तुल्यमयोरजश्चूर्णितं तक्रादिभिरुपयोजितं कामलादिनाशनम्|
Ingredients
| Serial Number | Samskruta Name | Scientific name | Hindi Name | English Name | Quantity for 1000 g | Units | Ratio |
| Bellow listed drugs are fine powdered and mixed very well and used for listed indications | |||||||
| 1 | मरिच / ऊषण बीजम् - Maricha / Ushana Beejam | Piper nigrum | कालामिर्च के बीज - Kalamirch ke Beej | Black Pepper - Dried Fruit | 55.55555556 | g | 1 |
| 2 | नागर / शुण्ठी मूलम् - Nagara / Shunthi Mulam | Zingiber officinale | सोंठ - Sonth | Ginger - Dry Tubers | 55.55555556 | g | 1 |
| 3 | पिप्पली / मागधी / उपकुल्या / कणा / कृष्णा फलम् - Pippali / Magadhi / Upakulya/ Kana / Krushna Phalam | Piper longum | बढी पिप्पली - Badhi Pippali | Indian Long Pepper / Joborandi - Dried Fruit | 55.55555556 | g | 1 |
| 4 | हरीतकी फल त्वक् - Haritaki Phala Tvak | Terminalia chebula | हरड फल छिल्का - Haradphala Chilka | Chebulic Myrobalan, Black Myrobalan - Dried Fruit rind | 55.55555556 | g | 1 |
| 5 | विभीतकी फलत्वक् - Vibhitaki Phala tvak | Terminalia bellirica | बेहेडा फल छिल्का - Beheda Phala Chilkaa | Belleric Myrobalan,Bastard Myrobalan - Dried Fruit rind | 55.55555556 | g | 1 |
| 6 | आमलकी फलत्वक् - Amalaki phala tvak | Emblica officinalis | आंवला का छिल्का - Avla Chilka | Emblic, Indian gooseberry - Dried Fruit Rind | 55.55555556 | g | 1 |
| 7 | मुस्ता कन्दम् - Musta Kandam | Cyperus rotundus | नागरमोथा की जड - Musta ki Jad | Nut Grass - Tubers | 55.55555556 | g | 1 |
| 8 | रक्त चित्रक मूलम् - Rakta Chitraka Mualm | Plumbago indica / Plumbago zeylanica | रक्त / श्वेत चित्रक की जड - Rakta / Rakta / Shveta Chitraka Ki Jad | Ceylon Leadwort, Leadwort - Roots | 55.55555556 | g | 1 |
| 9 | विडङ्ग फलम् - Vidanga Phalam | Embelia ribes | बावोबरंग / बायुविडंग के फल - Baobarang / Bayuvidanga ke Phal | Embelia - Fruits | 55.55555556 | g | 1 |
| 10 | लोह भस्मम् - Loha Bhasmam | Ferric / Ferrous Oxide | लोह भस्म - Loha Bhasma | Iron Ash | 500 | g | 9 |
Indications
| Serial No | Samskruta Name | Description | Anupanam |
| 1 | पाण्डुरोगम् - Pandu Rogam | Disease spectrum with altered blood circulation and tissue perfusion resulting in altered colour complexion and stamina of the body | मधु + घृत + तक्रम् + उष्णोदकम् |
| 2 | हृद्रोगम् - Hrudrogam | Disease spectrums of Heart | मधु + घृत + तक्रम् + उष्णोदकम् |
| 3 | कुष्ठ - Kushtha | Disease spectrum with altered skin textures and sensations | मधु + घृत + तक्रम् + उष्णोदकम् |
| 4 | अर्शस् - Arshas | Diseases with swellings and tumours at anal canal | मधु + घृत + तक्रम् + उष्णोदकम् |
| 5 | कामला - Kamala - | Disease spectrum with yellowish to reddish discoloration of skin, sclera, nails,urine and burning sensations, indigestion, asthenia, fatigue, loss of taste - Group of Diseases with Jaundice and liver diseases | मधु + घृत + तक्रम् + उष्णोदकम् |
| 6 | शोफम् - Shopham | Disease spectrum with edema | मधु + घृत + तक्रम् + उष्णोदकम् |
| 7 | अजीर्णम् - Ajeernam | Disease spectrum with Indigestion | मधु + घृत + तक्रम् + उष्णोदकम् |
| 8 | कासम् - Kasam | Disease Spectrum with Cough | मधु + घृत + तक्रम् + उष्णोदकम् |
| 9 | श्वासम् - Shwasam | Disease Spectrum with difficulty breathing | मधु + घृत + तक्रम् + उष्णोदकम् |
| 10 | प्रमेह - Prameha | Diseases with altered - Micturition habits and urine contents | मधु + घृत + तक्रम् + उष्णोदकम् |
| 11 | स्थौल्यम् - Sthoulyam | Obesity | मधु + घृत + तक्रम् + उष्णोदकम् |
| 12 | उदर रोगम् - Udara Rogam | Diseases with abdominal Distention due to Various Causes | मधु + घृत + तक्रम् + उष्णोदकम् |
| 13 | प्लीहरोगम् - Pleeha Rogam | Disease spectrums with Splenomegaly or enlarged spleen | मधु + घृत + तक्रम् + उष्णोदकम् |
Geranial
Neral
Sesquiterpenes
Beta sesquiphellandrene
Betabisabolene
Arcurcumene
Alphazingiberene
Zingiberene
Shogaol
Diarylheptenone
Diterpenes
Gingesulphonic acid
Monoacyldigalactosyl glycerol
Piperine
Piperatine
Piperidine
N-isobutyl-cicosa-trans-2-trans-4-dienamide
Piperine
Aristolactams
Dioxoaporphines
Isobutyl amide
Longamide
Guineensine
Lignans
Pluviatilol
Methyl pluviatilol
Fargesin
Sesamin
Asarinine
N-isobutyl-deca-trans - 2- trans - 4 - dienamide
Piperolactam A
Cepharadione B
Cepharadione A
Cepharanone B
Isodihydropiperlonguminine
Methylpiperate
Cepharanone B
3,4,5 - Trimethoxycinnamate
Piperidine
Pellitorine
Brachystamide B
Pipataline
Piperrolein B
Pipernonaline
Dehydropipernonaline
Retrofractamide C
Pellitorine
Piperanine
Piperolactam A
Piperolactam B
Quinoline-4
Tannin
Gallic Acid
Shikimic Acid
Triacontanoic Acid
Palmitic Acid
Beta-sitosterol
Daucosterol
Triethyl ester of chebulic acid
Ethyl ester of gallic acid
Ellagitannins
Terchebulin
Punicalagin
Teaflavin
Triterpene
Chebupentol
Arjungenin
Terminoic acid
Arjunolic acid
Phloroglucinol
Pyrogallol
Beta-sitosterol
Gallic Acid
Ellagic acid
Ethyl ester of gallic acid
Galloyl glucose
Chebulagic acid
Bellaricanin - Cardiac glycoside
Tannin
Vitamin C - Ascorbic Acid
Gallic Acid
Phyllembin
Zeatin
Zeatin riboside
Zeatin nucleotide
Phyllembin
Superoxide dismutase
Plumbagin
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | नागर मूलम् / शुण्ठी मूलम् - Nagara Mulam / Shunthi Mulam | Fine Powder | 1 | 55.555 | g |
| 2 | मरिच / ऊषण बीजम् - Maricha / Ushana Beejam | Fine Powder | 1 | 55.555 | g |
| 3 | शुष्क - पिप्पली / मागधी / उपकुल्या / कणा / कृष्णा फलम् - Shushka - Pippali / Magadhi / Upakulya/ Kana / Krishnaa Phalam | Fine Powder | 1 | 55.555 | g |
| 4 | स्वर्णवर्ण हरीतकी फल त्वक् / जीवन्ती हरीतकी फल त्वक् - Svarnavarna Haritaki Phala Tvak / Jivanti haritaki Phala Tvak | Fine Powder | 1 | 55.555 | g |
| 5 | विभीतकी फल त्वक् - Vibhitaki Phala Tvak | Fine Powder | 1 | 55.555 | g |
| 6 | आमलकी फल त्वक् - Amalaki Phala Tvak | Fine Powder | 1 | 55.555 | g |
| 7 | मुस्ता कन्दम् - Musta Kandam | Fine Powder | 1 | 55.555 | g |
| 8 | रक्त चित्रक मूलम् - Rakta Chitraka Mulam | Fine Powder | 1 | 55.555 | g |
| 9 | विडङ्ग फलम् - Vidanga phalam | Fine Powder | 1 | 55.555 | g |
| 10 | लोहभस्म - Lohabhasma | Fine Powder | 9 | 500.000 | g |
| Rasa | कटु - Katu - Pungent कषाय - Kashaya - Astringent |
|---|---|
| Guna | लघु गुणम् - Laghu Gunam - Drug property which induces lightness to body तीक्ष्णम् - Tikshnam - Drug action which irritates body by its Pungent quality उष्णं गुणम् - Ushna Gunam - Drug action which imparts heat स्निग्ध गुणम् - Snigdha Gunam - Drug action which imparts unctuousness श्लक्ष्ण गुणम् - Shlakshna Gunam - Drug property which imparts smoothness सान्द्र गुणम् - Sandra Gunam - Drug action which imparts thickness or tightness or tight binding मृदु गुणम् - Mrudu Gunam - Drug action which imparts softness स्थिर गुणम् - Sthira Gunam - Drug action which imparts stability सूक्ष्म गुणम् - Sukshma Gunam - Drug property by virtue of which molecules of drug can eneter into minutetst spaces of body विशद गुणम् - Vishada Gunam - Drug action which cleanses the body |
| Veerya | Ushna veerya |
| Vipaka | Katu |
| Prabhava | पाण्डुरोगहरम् - Pandurogaharam - Drug action which cures disease spectrum with altered blood circulation and tissue perfusion |
| Anupanam | मधु - Madhu - Honey | modal-content
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | पाण्डुरोगम् - Pandurogam - Disease spectrum with altered blood circulation and tissue perfusions and blood production | नवायस लोहम् - Navayasa Loham | लोहम् - Loham - Iron Formulations | चरकसंहिता, चिकित्सास्थानम् - १६. पाण्डुरोगचिकित्सितम्, सुश्रुतसंहिता,चिकित्सास्थानम् - १२. प्रमेहपिडकाचिकित्सितम्, अष्टाङ्गसङ्ग्रहः चिक | ||
| 2 | हृद्रोग (Hrudroga, Diseases of heart) | नवायस लोहम् - Navayasa Loham | लोहम् - Loham - Iron Formulations | चरकसंहिता, चिकित्सास्थानम् - १६. पाण्डुरोगचिकित्सितम्, सुश्रुतसंहिता,चिकित्सास्थानम् - १२. प्रमेहपिडकाचिकित्सितम्, अष्टाङ्गसङ्ग्रहः चिक | ||
| 3 | कुष्ठम् - Kushtha | नवायस लोहम् - Navayasa Loham | लोहम् - Loham - Iron Formulations | चरकसंहिता, चिकित्सास्थानम् - १६. पाण्डुरोगचिकित्सितम्, सुश्रुतसंहिता,चिकित्सास्थानम् - १२. प्रमेहपिडकाचिकित्सितम्, अष्टाङ्गसङ्ग्रहः चिक | ||
| 4 | अर्शस् - Arshas - Diseases with swellings and tumours at anal canal | नवायस लोहम् - Navayasa Loham | लोहम् - Loham - Iron Formulations | चरकसंहिता, चिकित्सास्थानम् - १६. पाण्डुरोगचिकित्सितम्, सुश्रुतसंहिता,चिकित्सास्थानम् - १२. प्रमेहपिडकाचिकित्सितम्, अष्टाङ्गसङ्ग्रहः चिक | ||
| 5 | कामला - Kamala - Disease spectrum with yellowish discolouration ok skin, sclera, nails, yellowish to red urine and feces, altered Sensorium, burning sensations, altered digestion, weakness, emaciation, lethargy, tastelessness | नवायस लोहम् - Navayasa Loham | लोहम् - Loham - Iron Formulations | चरकसंहिता, चिकित्सास्थानम् - १६. पाण्डुरोगचिकित्सितम्, सुश्रुतसंहिता,चिकित्सास्थानम् - १२. प्रमेहपिडकाचिकित्सितम्, अष्टाङ्गसङ्ग्रहः चिक | ||
| 6 | सर्वाङ्ग शोथ/ शोफ - Sarvanga shotha - Anasarca, Edema | नवायस लोहम् - Navayasa Loham | लोहम् - Loham - Iron Formulations | चरकसंहिता, चिकित्सास्थानम् - १६. पाण्डुरोगचिकित्सितम्, सुश्रुतसंहिता,चिकित्सास्थानम् - १२. प्रमेहपिडकाचिकित्सितम्, अष्टाङ्गसङ्ग्रहः चिक | ||
| 7 | अजीर्णम् / अविपाकम् - Ajeernam / Avipakam - Disease spectrum with Indigestion | नवायस लोहम् - Navayasa Loham | लोहम् - Loham - Iron Formulations | चरकसंहिता, चिकित्सास्थानम् - १६. पाण्डुरोगचिकित्सितम्, सुश्रुतसंहिता,चिकित्सास्थानम् - १२. प्रमेहपिडकाचिकित्सितम्, अष्टाङ्गसङ्ग्रहः चिक | ||
| 8 | कासः - Kasa - Disease spectrum with Cough | नवायस लोहम् - Navayasa Loham | लोहम् - Loham - Iron Formulations | चरकसंहिता, चिकित्सास्थानम् - १६. पाण्डुरोगचिकित्सितम्, सुश्रुतसंहिता,चिकित्सास्थानम् - १२. प्रमेहपिडकाचिकित्सितम्, अष्टाङ्गसङ्ग्रहः चिक | ||
| 9 | श्वासम् - Shvasam - Disease Spectrum with difficulty breathing | नवायस लोहम् - Navayasa Loham | लोहम् - Loham - Iron Formulations | चरकसंहिता, चिकित्सास्थानम् - १६. पाण्डुरोगचिकित्सितम्, सुश्रुतसंहिता,चिकित्सास्थानम् - १२. प्रमेहपिडकाचिकित्सितम्, अष्टाङ्गसङ्ग्रहः चिक | ||
| 10 | प्रमेहः - Prameha - Disease spectrum with increased urgency, frequency and quantity and altered quality of urine | नवायस लोहम् - Navayasa Loham | लोहम् - Loham - Iron Formulations | चरकसंहिता, चिकित्सास्थानम् - १६. पाण्डुरोगचिकित्सितम्, सुश्रुतसंहिता,चिकित्सास्थानम् - १२. प्रमेहपिडकाचिकित्सितम्, अष्टाङ्गसङ्ग्रहः चिक | ||
| 11 | स्थौल्यम् - Sthoulyam - Obesity - BMI 30.0 to 40 | नवायस लोहम् - Navayasa Loham | लोहम् - Loham - Iron Formulations | चरकसंहिता, चिकित्सास्थानम् - १६. पाण्डुरोगचिकित्सितम्, सुश्रुतसंहिता,चिकित्सास्थानम् - १२. प्रमेहपिडकाचिकित्सितम्, अष्टाङ्गसङ्ग्रहः चिक | ||
| 12 | उदर रोगम् - Udara Rogam - Diseases with abdominal Distention due to Various Causes | नवायस लोहम् - Navayasa Loham | लोहम् - Loham - Iron Formulations | चरकसंहिता, चिकित्सास्थानम् - १६. पाण्डुरोगचिकित्सितम्, सुश्रुतसंहिता,चिकित्सास्थानम् - १२. प्रमेहपिडकाचिकित्सितम्, अष्टाङ्गसङ्ग्रहः चिक | ||
| 13 | प्लीह रोगम् / प्लीहोदरम् / प्लीह वृद्धिः - Pliha Rogam / Pleehodaram / Pleeha Vruddhi - Disease spectrum with enlarged spleen | नवायस लोहम् - Navayasa Loham | लोहम् - Loham - Iron Formulations | चरकसंहिता, चिकित्सास्थानम् - १६. पाण्डुरोगचिकित्सितम्, सुश्रुतसंहिता,चिकित्सास्थानम् - १२. प्रमेहपिडकाचिकित्सितम्, अष्टाङ्गसङ्ग्रहः चिक |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Adult Dosage | सूक्ष्म चूर्णम् - Sukshma Churnam - Fine Powder | <= | 12 | g | 3 times / day | 15 days | |
| Child Dosage | सूक्ष्म चूर्णम् - Sukshma Churnam - Fine Powder | <= | 6 | g | 3 times / day | 15 days |