Brief Description
( र. रा. मुं.; र. सा. सं.; धन्व. । हिकारवास )
सुशुद्धं पारदं गन्धं प्रत्येकं शुक्तिसम्मितम् । ततः कजलिकां कृत्वा मर्दयेच्च पृथक पृथक् ।।
बिल्वानिमन्थश्योनाकाः काश्मरी पाटला बला।मुस्तं पुनर्नवा धात्री बृहती वृषपत्रकम् ॥
विदारी बहुपुत्री च ह्यॆषां कर्षरसैंभिषक् । सुवर्णं रजतं ताप्यं प्रत्येकं शाणमात्रकम् ॥
पलमात्रन्तु कृष्णाभ्रं तदर्धन्तु शिलाह्वयम् ।जातीकोषफले मांसी तालीशैलालवङ्गकम् ॥
प्रत्येकं कोलमात्रन्तु वासानीरैर्विमर्दयेत् । शोषयित्वातपे पश्चाद्विदार्या पेषयेद्रसैः ॥
द्विगुञ्जा वटिकां कृत्वा पिपल्लीमधुना भजेत् । नाम्ना नित्योदयश्चायं रसो विष्णुविनिर्मितः ॥
पञ्चकासान्निहन्त्याशु चिरकालोद्भवानपि ।राजयक्ष्माणमप्युग्रं जीर्णज्वरमरोचकम् ॥
धातुस्थं विषमाख्यञ्च तृतीयकचतुर्थकम् । अर्शासि कामलां पाण्डुमग्निमान्द्यं प्रमेहकम् ।।
सेवनादस्य कन्दर्परूपो भवति मानवः ॥
शुद्ध पारा और गन्धक, २॥२॥ तोले लेकर दोनोंकी कज्जली बनावें और उसे बेल छाल, अरनी, अरलकी छाल, पाढलछाल, गम्भारीछाल, खरैटी, नागरमोथा, पुनर्नवा ( बिसखपरा ), आमला, । कटेला ( बड़ी कटेली), बसिके पत्ते, बिदारीकन्द,
और शतावरके १२-११ तोले रस या क्वाथ में पृथक् पृथक् घोटकर उसमें ५-५ माशे स्वर्ण,
चांदी और सोनामक्खीकी भस्म, ५ तोले कृष्णाभ्रकभस्म, २ तोले मनसिल, और जायफल| जावित्री, जटामांसी, तालीसपत्र, इलायची, और लोगों से हरेकका ७ माशे चूर्ण मिलाकर सबको १ दिन वासाके रसमें घोटकर धूपमें सुखावें और | फिर उसे १ दिन विदारीकन्दके रसमें धोटकर | २-२ रत्तीकी गोलियां बनालें।
इनमें से १-१ गोली (१ माशा ) पीपलके चूर्ण और शहदके साथ सेवन करनेसे पांच प्रकार की पुरानी खांसी, भयङ्कर राजयक्ष्मा, जीर्णज्वर, अरुचि, धातुगतज्वर, विषमज्वर, तिजारी,चातुर्थिकज्वर, अर्थ, कामला, पाण्डु, अग्रिमांद्य और प्रमेह नष्ट होता है।
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | कासः - Kasa - Disease spectrum with Cough | नित्योदयरसः (NItyodaya Rasa) | र. रा. मुं.; र. सा. सं.; धन्व. । हिक्काश्वास | |||
| 2 | अरुचि / अरसज्ञता / अरोचकम् - Aruchi / Arasajnata / Arochakam - Hypogeusia / Loss of taste / Anorexia | नित्योदयरसः (NItyodaya Rasa) | र. रा. मुं.; र. सा. सं.; धन्व. । हिक्काश्वास | |||
| 3 | अत्युग्र राजयक्ष्म (Atyugra Rajayakshma - Severe Pthisis) | नित्योदयरसः (NItyodaya Rasa) | र. रा. मुं.; र. सा. सं.; धन्व. । हिक्काश्वास | |||
| 4 | धातुगत ज्वरम् (Dhatugata jvaram) | नित्योदयरसः (NItyodaya Rasa) | र. रा. मुं.; र. सा. सं.; धन्व. । हिक्काश्वास | |||
| 5 | विषम ज्वर (Vishama jvara) | नित्योदयरसः (NItyodaya Rasa) | र. रा. मुं.; र. सा. सं.; धन्व. । हिक्काश्वास | |||
| 6 | चातुर्थिक ज्वरम् - Chaturthika jvaram - Disease spectrum associated with Quartan fever. | नित्योदयरसः (NItyodaya Rasa) | र. रा. मुं.; र. सा. सं.; धन्व. । हिक्काश्वास | |||
| 7 | अर्शस् - Arshas - Diseases with swellings and tumours at anal canal | नित्योदयरसः (NItyodaya Rasa) | र. रा. मुं.; र. सा. सं.; धन्व. । हिक्काश्वास | |||
| 8 | कामला - Kamala - Disease spectrum with yellowish discolouration ok skin, sclera, nails, yellowish to red urine and feces, altered Sensorium, burning sensations, altered digestion, weakness, emaciation, lethargy, tastelessness | नित्योदयरसः (NItyodaya Rasa) | र. रा. मुं.; र. सा. सं.; धन्व. । हिक्काश्वास | |||
| 9 | अल्पाग्नि / मन्दाग्नि / अग्निमान्द्यम् / अग्निसादम् - Alpagni / Mandagni / Agnimandyam / Agnisadam - Spectrum of diseases with reduced appetite, digestion and assimilation | नित्योदयरसः (NItyodaya Rasa) | र. रा. मुं.; र. सा. सं.; धन्व. । हिक्काश्वास | |||
| 10 | जीर्ण ज्वरम् - Jirna jvaram - Spectrum of diseases with fever more than 12 days | नित्योदयरसः (NItyodaya Rasa) | र. रा. मुं.; र. सा. सं.; धन्व. । हिक्काश्वास | |||
| 11 | प्रमेहः - Prameha - Disease spectrum with increased urgency, frequency and quantity and altered quality of urine | नित्योदयरसः (NItyodaya Rasa) | र. रा. मुं.; र. सा. सं.; धन्व. । हिक्काश्वास | |||
| 12 | पाण्डुरोगम् - Pandurogam - Disease spectrum with altered blood circulation and tissue perfusions and blood production | नित्योदयरसः (NItyodaya Rasa) | र. रा. मुं.; र. सा. सं.; धन्व. । हिक्काश्वास | |||
| 13 | सुभगत्वम्/सुदर्शनत्वम्/सुरूपत्वम् (Subhagtvam/Surupatvam/Sudarshanatvam - Look enhancement/Beatifying/Skin toning) | नित्योदयरसः (NItyodaya Rasa) | र. रा. मुं.; र. सा. सं.; धन्व. । हिक्काश्वास | |||
| 14 | तृतीयक ज्वरम् - Trutiyaka Jvaram - Disease spectrum associated with Tertian Fever | नित्योदयरसः (NItyodaya Rasa) | र. रा. मुं.; र. सा. सं.; धन्व. । हिक्काश्वास |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|