Brief Description
पुष्पराजप्रसारणीतैलम्
(धन्व. । वा. व्या.)
प्रसारणीपलशतं मूलञ्चैवाश्वगन्धजम् । पञ्चाशत् पलमानन्तु जलद्रोणे विपाचयेत् ।।
पादशेषे हरेत्क्वाथं क्वाथांशं तिलतैलकम् । तैलाच्चतुर्गुणं क्षीरं गव्यं वा माहिषं तथा ॥
पुण्डरीकरसस्तत्र शतावर्यारसस्तथा । तैलसमः प्रदातव्यः पाचयेन्मृदुवह्निना ॥
शतपुष्पा कणा चैला कुष्ठश्च कण्टकारिका । शुण्ठी यष्टी देवदारु शालपर्णी पुनर्नवा ॥
मञ्जिष्ठा पत्रकं रास्ना वचा पुष्करमूलकम् । यवानी भूतिकं मांसी निर्गुण्डी च तथा बला ॥
वह्निर्गोक्षुरकञ्चैव मृणालं बहुपुत्रिका । प्रतिकर्षमिदं योज्यं सर्वमेकत्र पाचयेत् ।।
तैलशेषं समुद्धत्य पुष्पराजप्रसारणीम् । अभ्यङ्गे योजयेत्पाने नस्यकर्मणि सर्वदा ॥
भग्नानां खञ्जपङ्गूनां शिरोरोगे हनुग्रहे ।समस्तान् वातजान् रोगांस्तूर्णं नाशयति ध्रुवम्॥
क्वाथ-प्रसारणी १०० पल (६। सेर), असगन्ध ५० पल (३ सेर १० तोले)। पाकार्थ जल ३२ सेर । शेष क्वाथ ८ सेर ।
अन्य द्रव पदार्थ--गाय या भैंस का दूध ८ सेर, सफेद कमल का रस २ सेर और शतावर का रस २ सेर ।
कल्क-सोया, पीपल, इलायची, कूठ, कटेली, सेठ, मुलैठी, देवदारु, शालपर्णी, पुनर्नवा (साठी-- बिसखपरा), मजीट, तेजपात, रास्ना, बच, पोखरमूल, अजवायन, गन्धतृण, बालछड़, संभालु, खैरटी, चीता, गोखरू, कमलनाल और शतावर । सब चीजें १०-११ तोला लेकर बारीक पिसवा लें।
विधि-२ सेर तिलके तेलमें उपरोक्त समस्त पदार्थ मिलाकर मन्दाग्नि पर पकावें । जब तेलमात्र शेष रह जाय तो छान लें ।
इसे पीना तथा इस की नस्य लेनी और मालिश करनी चाहिये।
यह तैल भग्न (टूटी हुई) हड्डी को जोड़ता है। खञ्ज और पङ्गुत्व रोग तथा शिरोरोग, हनुग्रह और अन्य समस्त वातज रोगों को नष्ट
करता है।
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | भग्नम् - Bhagnam - Disease spectrum with Bone Fractures and Ligament tears. | पुष्पराजप्रसारणीतैलम् (Pushparaja Prasarini Tailam) | धन्व. । वा. व्या.) | |||
| 2 | खञ्जता / खाञ्ज्यता - Khanjata / Khanjyata - Spectrum of diseases with paralysis or paresis of a lower limb resulting in difficult walking | पुष्पराजप्रसारणीतैलम् (Pushparaja Prasarini Tailam) | धन्व. । वा. व्या.) | |||
| 3 | पङ्गु (Pangu, Disease spectrum with paralysis of lower limbs, - Quada equina syndrome, spinal cord compression , Motor neuron disease, Guillian barre syndrome, Peripheral neuropathies) | पुष्पराजप्रसारणीतैलम् (Pushparaja Prasarini Tailam) | धन्व. । वा. व्या.) | |||
| 4 | शिरोरोगम् - Shirorogam - Disease spectrum with headaches | पुष्पराजप्रसारणीतैलम् (Pushparaja Prasarini Tailam) | धन्व. । वा. व्या.) | |||
| 5 | हनुग्रह/हनुस्तम्भम् - Hanugraha - Diseases spectrum with stiffness at Temporomandibular (TMJ) joint | पुष्पराजप्रसारणीतैलम् (Pushparaja Prasarini Tailam) | धन्व. । वा. व्या.) | |||
| 6 | वातरोगम् /मरुत् रोगम् - Vata Rogam / Marut rogam - Disease spectrum of Movement diseases involving Musculoskeletal and Nervous System | पुष्पराजप्रसारणीतैलम् (Pushparaja Prasarini Tailam) | धन्व. । वा. व्या.) |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|