Brief Description
प्रसारणीतैलम् (६)
(ग. नि. । तैला. २)
प्रसारण्याः पलशतं बलामूलार्द्धभागिकम् । शतावर्यश्वगन्धा च शतपुष्पा पुनर्नवा ।।
गुडूची दशमूलं च चित्रको मदनं शठी । पलांशकान् समापोथ्य जलद्रोणे विपाचयेत् ॥
चतुर्भागावशेषन्तु कषायमवतारयेत् । रास्नां शताह्वं मधुकं पिप्पली नागरं वचाम् ।।
कुष्ठं हरेणुकां मांसीं प्रियङ्गविन्द्रयवान् विडम् ।। सैन्धवं शृङ्गवेरञ्च यवक्षारं सचित्रकम् ।।
मधूलिकां व्याघ्रनखं पालिकान् श्लक्ष्णपेषितान् । पचेत्तैलाढकं पूतमारनालपयोयुतम् ॥
एतदभ्यञ्जनं श्रेष्ठं नस्यकर्मानुवासने । गृध्रसीमस्थिभङ्गं च ये च मन्दाग्नयो नराः॥
अपस्मारं तथोन्मादं विद्रधिं मन्दगामिताम् । त्वग्गताश्चापि ये वाताः शिरासन्धिगताश्च ये ॥
अश्वं वा वातसम्भग्नं नरं वा जर्जरीकृतम् । सर्वान् प्रशामयत्येतत्तैलमात्रेयपूजितम् ॥
स्थिरीकरणमेतद्धि वलीपलितनाशनम् । इन्द्रियाणां बलकरं वर्णौदार्यकरं तथा ॥
बल्यं प्रजाकरं श्रेष्ठं वृद्धकालेऽपिसेवितम् ।पङ्गुर्वाप्यथवा खञ्जः पीत्वा तैलं प्रधावति ॥
क्वाथ-प्रसारणी ६। सेर, बलामूल ३ सेर १० तोले तथा शतावर, असगन्ध, सोया, पुनर्नवा (साठी-बिसखपरा), गिलोय, दशमूल, चीता, मैनफल और शटी ( कचूर ) ५-५ तोले । पाकार्थ जल ३२ सेर । शेष क्वाथ ८ सेर ।
कल्क-रास्ना, सोया, मुलैठी, पीपल, सोंठ, बच, कूठ, रेणुका, जटामांसी (बालछड़), फूलप्रियङ्गु, इन्द्रजौ, बायबिडंग, सेंधा नमक,सोंठ, जवाखार, चीता, मूर्वा और नख । प्रत्येक वस्तु ५-५ तोले लेकर महीन पीस लें।
विधि-८ सेर तिलके तैलमें उपरोक्त क्वाथ, कल्क, ८ सेर दूध और ८ सेर आरनाल (कांजी) मिलाकर पकावें । जब तैल मात्र शेष रह जाय तो छान लें।इसकी मालिश करनी और नस्य तथा अनुवासन बस्ती लेनी चाहिये ।
यह तैल गृध्रसी, अस्थिभंग, अग्निमांध, अपस्मार, उन्माद और विद्रधि का नाश करता है। जो व्यक्ति तेज नहीं चल सकते उनकी चालको तेज़ कर देता है । त्वचा और शिरा तथा सन्धि गत वायुको नष्ट करता है । वायुसे पीड़ित मनुष्यों ही के लिये नहीं अपितु घोड़े के लिये भी यह तैल हितकारी है ।
यह तैल स्थैर्य करनेवाला, बलीपलित नाशक, इन्द्रियबल-वर्द्धक और शरीरके रंगको सुधारने वाला है । इसके सेवन से बल और वृद्धों में भी सन्तानोत्पादन की शक्ति प्राप्त होती है । इसे पीनेसे पङ्गु मनुष्यको दौड़ने की शक्ति प्राप्त होती है।
(पीनेके लिये मात्रा-६ माशे ।) |
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | गृध्रसी - Grudhrasi - Spectrum of diseases with radiating pain from low back towards lower limb | प्रसारणीतैलम् -4 (Prasarini Tailam - 4) | ग. नि. । तैला. २ | |||
| 2 | अल्पाग्नि / मन्दाग्नि / अग्निमान्द्यम् / अग्निसादम् - Alpagni / Mandagni / Agnimandyam / Agnisadam - Spectrum of diseases with reduced appetite, digestion and assimilation | प्रसारणीतैलम् -4 (Prasarini Tailam - 4) | ग. नि. । तैला. २ | |||
| 3 | विद्रधि - Vidradhi - Boils / Furuncles / Carbuncles | प्रसारणीतैलम् -4 (Prasarini Tailam - 4) | ग. नि. । तैला. २ | |||
| 4 | उन्मादम् - Unmadam - Disease spectrum with altered mental health of a person | प्रसारणीतैलम् -4 (Prasarini Tailam - 4) | ग. नि. । तैला. २ | |||
| 5 | त्वक् गतवातम् (Tvak gatavatam) | प्रसारणीतैलम् -4 (Prasarini Tailam - 4) | ग. नि. । तैला. २ | |||
| 6 | अपस्मार (Apasmara, seizure diseases with alte | प्रसारणीतैलम् -4 (Prasarini Tailam - 4) | ग. नि. । तैला. २ | |||
| 7 | शिरोरोगम् - Shirorogam - Disease spectrum with headaches | प्रसारणीतैलम् -4 (Prasarini Tailam - 4) | ग. नि. । तैला. २ | |||
| 8 | सन्धिगत वात - Sandhigata Vata -Disease spectrum with altered or loss of joint movement, painful joints, and crepitus | प्रसारणीतैलम् -4 (Prasarini Tailam - 4) | ग. नि. । तैला. २ | |||
| 9 | पशु वातरोग (Pashu Vata Rogam - Vataroga of animals) | प्रसारणीतैलम् -4 (Prasarini Tailam - 4) | ग. नि. । तैला. २ | |||
| 10 | सद्योव्रण रोपणम् (Sadyovrana Ropana , Therapeutic action with healing of wounds due to external causes - Stab wounds, cut Wounds, incisional wounds, abrasions, Lacerations, Bruises, Puncture Wounds) | प्रसारणीतैलम् -4 (Prasarini Tailam - 4) | ग. नि. । तैला. २ | |||
| 11 | वली - Vali - Skin wrinkling, Rhytids | प्रसारणीतैलम् -4 (Prasarini Tailam - 4) | ग. नि. । तैला. २ | |||
| 12 | पलितम् - Phalitam - Hair whitening, Gray hair, Canities | प्रसारणीतैलम् -4 (Prasarini Tailam - 4) | ग. नि. । तैला. २ | |||
| 13 | वर्णकारकम् / वर्ण्यम् - Varna karaka / Varnya - Drug action which enhances color and glow of Skin | प्रसारणीतैलम् -4 (Prasarini Tailam - 4) | ग. नि. । तैला. २ | |||
| 14 | उत्तम सन्तान/अपत्य प्राप्ति (Uttama santana/apatya prapti - To get good progeny) | प्रसारणीतैलम् -4 (Prasarini Tailam - 4) | ग. नि. । तैला. २ | |||
| 15 | बलकारक / बल्य / सामर्थ्यदायकम् - Balakaraka / Balya / Samarthyadayakam - Ergogenic , strength enhancer, Tonic | प्रसारणीतैलम् -4 (Prasarini Tailam - 4) | ग. नि. । तैला. २ | |||
| 16 | भग्नम् - Bhagnam - Disease spectrum with Bone Fractures and Ligament tears. | प्रसारणीतैलम् -4 (Prasarini Tailam - 4) | ग. नि. । तैला. २ | |||
| 17 | खञ्जता / खाञ्ज्यता - Khanjata / Khanjyata - Spectrum of diseases with paralysis or paresis of a lower limb resulting in difficult walking | प्रसारणीतैलम् -4 (Prasarini Tailam - 4) | ग. नि. । तैला. २ | |||
| 18 | मन्दगामिता (Mandagamita - Bradykinesia) | प्रसारणीतैलम् -4 (Prasarini Tailam - 4) | ग. नि. । तैला. २ | |||
| 19 | इन्द्रिय बलकरम् (Indriya Balakaram - Sense organs boosters) | प्रसारणीतैलम् -4 (Prasarini Tailam - 4) | ग. नि. । तैला. २ | |||
| 20 | पङ्गु (Pangu, Disease spectrum with paralysis of lower limbs, - Quada equina syndrome, spinal cord compression , Motor neuron disease, Guillian barre syndrome, Peripheral neuropathies) | प्रसारणीतैलम् -4 (Prasarini Tailam - 4) | ग. नि. । तैला. २ | |||
| 21 | स्थैर्यकृत् / स्थिरीकरणम् - Sairyakrut / Sthirikaranam - Action which decreases involuntary movements and gives stability to movable | प्रसारणीतैलम् -4 (Prasarini Tailam - 4) | ग. नि. । तैला. २ | |||
| 22 | कम्पवातम् (Kampavatam) | प्रसारणीतैलम् -4 (Prasarini Tailam - 4) | ग. नि. । तैला. २ |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|