Brief Description
(ग. नि. । तैला.; शा. सं. । म. खे. अ. ९; च. द. | कुष्ठा. धन्य. । कुष्ठा. वृ. मा.; भै. र.; व. से. । कुण्ठा.)
मरिचालशिलाब्दार्कपयोश्वारिजटात्रिवृत् ।
शकृद्रसविशालारुक्निशायुग्दारुचन्दनैः ।।
कटुतैलात् पचेत् प्रस्थं द्व्यक्षैर्विषपलान्वितैः ।
सगोमूत्रस्तदभ्यङ्गाद् दद्रुश्वित्र विनाशनम् ।
सर्वेष्वपि च कुष्ठेषु तैलमेतत् प्रशस्यते ।
तैलेनानेन नश्यन्ति रोगा देहे शरीरिणाम् ।।
पामा विचर्चिका चैव दद्रुविस्फोटकानि च ।
अभ्यङ्गेन प्रणश्यन्ति श्यामलत्वं प्रजायते ॥
प्रच्छिन्नान्यपि श्वित्राणि तैलेनानेन म्रक्षयेत् ।।
चिरोत्थमपि यत् श्वित्रं सवर्ण म्रक्षणाद्भवेत् ॥
कल्क-काली मिर्च, हरताल, मनसिल, नागरमोथा, आकका दूध, कनेरको जड़, निसोत, गोबरका रस, इन्द्रायण, कूठ, हल्दी, दारु हल्दी, देवदारु तथा सफेद चन्दन २॥-२॥ तोले और विष ५ तोले लेकर पीसने योग्य चीज़ाका चूर्ण करलें। सेर सरसोके तेल में ८ सेर गोमूत्र और उपरोक्त कल्क मिलाकर मन्दा ग्निपर पकावें । जब मूत्र जल जाए तो तेलको छान लें।
इसकी मालिशसे दाद और श्वेत कुष्ठादिका नाश होता है।
नोट-कुछ ग्रन्थों में कल्क द्रव्योमें जटामांसी अधिक लिखी है तथा कल्ककी समस्त चीजोंका परिमाण आधा और गोमूत्र तैलसे दूना लिखा है एवं लोहपात्र या मृत्पात्रमें पकानेका आदेश है।
यह तेल पामा, विचर्चिका, दाद, विस्फोटक आदिको नष्ट करता है और इसकी मालिशसे पुराना श्वेतकुष्ठ भी नष्ठ होकर त्वचाका रंग पूर्ववत् हो जाता है।
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | दद्रु - Dadru - Skin Disease spectrum with elevated, reddish , pruritic papules arranged in circular manner. | मरिचाद्य तैलम् -2 (Marichadya Tailam -2) | ग. नि. । तैला.; शा. सं. । म. खे. अ. ९; च. द. | |||
| 2 | श्वित्रम्/किलास/श्वेत कुष्ठ (shvitram/kilasa/shveta kushtha , Disease spectrum with whitish discoloration of skin - Vitiligo, dermal leukodermatosis ) | मरिचाद्य तैलम् -2 (Marichadya Tailam -2) | ग. नि. । तैला.; शा. सं. । म. खे. अ. ९; च. द. | |||
| 3 | विचर्चिका (Vicharchika, Skin disease characte | मरिचाद्य तैलम् -2 (Marichadya Tailam -2) | ग. नि. । तैला.; शा. सं. । म. खे. अ. ९; च. द. | |||
| 4 | विस्फोटम् - Visphota, Disease spectrum with vesiculobullous formation, fever, burning sensation- Bullous Pemphigus, Herpes Zoster, Genital Herpes, Chicken pox, Dermatitis herpetiformis, Epidermolysis bullosa, Hand, foot and mouth disease) | मरिचाद्य तैलम् -2 (Marichadya Tailam -2) | ग. नि. । तैला.; शा. सं. । म. खे. अ. ९; च. द. | |||
| 5 | सवर्णकरणम् (Savarnakaranam) | मरिचाद्य तैलम् -2 (Marichadya Tailam -2) | ग. नि. । तैला.; शा. सं. । म. खे. अ. ९; च. द. | |||
| 6 | कृष्णीकरणम् - Krishni karanam - Pharmacological action which Induces blackish colour to skin or Melanosis | मरिचाद्य तैलम् -2 (Marichadya Tailam -2) | ग. नि. । तैला.; शा. सं. । म. खे. अ. ९; च. द. | |||
| 7 | पामा (Pama, White/dull white/yellowish black | मरिचाद्य तैलम् -2 (Marichadya Tailam -2) | ग. नि. । तैला.; शा. सं. । म. खे. अ. ९; च. द. |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|