Brief Description
(यो. र.)
दशमूलबलादारु अश्वगन्धा शतावरी । वरुणैरण्डनिर्गुण्डीतर्कारी शिग्रुमोरटम् ॥
सहाचरं चित्रमूलं करञ्जाङ्कोलमूलकम् ।पुनर्नवां च भूपीलु अर्कपुष्पी दुरालभा॥
जीवन्ती विषतिन्दुश्च वातारिहिंस्राशिग्रुकम् ।अलर्कयवकोलं च कुलित्थानां कषायकम् ॥
एतेषां च समां रास्नां पूतिकं च तयोः समम् ।अष्टभागावशेषं तु कषायमवतारयेत् ।।
तत्पादं तिलतैलं च त्वजाक्षीरं च तत्समम् । गुग्गुलुं तगरं मांसीं त्रिकटुत्रिफलानि च ।।
चातुर्जातं कचोरं च विडङ्गामरदारु च । हिङ्गुरास्नावचातिक्तापाठायष्टिकचित्रकम् ॥
प्रियङ्गुं पिप्पलीमूलं चन्दनं चव्यदीप्यकम् । वरालं चम्पकं कुष्ठं मञ्जिष्ठामिशिसर्षपम् ।।
जातीफलं सुगन्धं च पाठोशीरं समांशकम् ।एतत् तैलस्य षष्ठांशं कल्कद्रव्याणि दापयेत् ॥
सुमुहूर्ते सुनक्षत्रे नववस्त्रेण पीडयेत् । पानलेपननस्यादि शिरोबस्तिषु पूजितम् ॥
धनुर्वातान्तरायामं गृध्रसीमपबाहुकम् । आक्षेपके व्रणायामे विश्वाच्यामपतन्त्रके ।
आढ्यवाते हनुस्तम्भे शिरोवातापतानके ।भ्रूशंखकर्णनासाक्षिजिह्वास्तम्भेऽपबाहुके ।।
कलायखञ्जतापङ्गुं सर्वाङ्गेकाङ्गमारुते । अर्दिते पादहर्षे च पक्षघाते प्रशस्यते ।।
उरुस्तम्भं सुप्तवातं नाशयेन्नात्र संशयः ।रास्नापूतीकनामैतत्तैलमात्रेयनिर्मितम् ।।
दशमूलकी प्रत्येक ओषधि, खरैटी, देवदारु, असगन्ध, शतावर, बरनेकी छाल, अरण्डकी जड़, संभालु, अरणी, सहजनेकी छाल, क्षीरमोरट, पियाबांसा, चीतेकी जड़, करंज, अंकोलकी जड़, पुनर्नवा, भूपील, सूरजमुखी, धमासा, जीवन्ती, कुचला, लाल अरण्डकी जड़, जटामांसी, सहजनेकी छाल, सफेद आक, जौ, बेर और कुलथी १-१ तोला; रास्ना ३७ तोले और पूतिकरंजको छाल ७४ तोले ले कर सबको एकत्र कूट कर ८ गुने (१४ सेर ६४ तोले) पानीमें पकावे और जब १४८ तोले पानी शेष रह जाय तो छान लें। तदनन्तर इस क्वाथमें ३७ तोले तिलका तेल, ३७ तोले बकरीका दूध और निम्न लिखित कल्क मिला कर मन्दाग्नि पर पकायें । जब पानी जल जाए तो तेलको छान लें।
या द्रव्य--गूगल, तगर, जटामांसी, सोंठ, मिर्च, पीपल, हर्र, बहेड़ा, आमला, दालचीनी, तेजपात, इलायची, नागकेसर, कचूर, बायबिडंग, देवदारु, हींग, रास्ना, बच, कुटकी, पाठा, मुलैठी, चीता, फूलप्रियंगु, पीपलामूल, सफेद चन्दन,
चव, अजवायन, लौंग, चम्पा, कूठ, मजीठ, सौंफ, सरसों, जायफल, सुगन्ध तृण, पाठा और खस; सब समान भाग मिश्रित तेलका छठा भाग (प्रत्येक २ माशे) लेकर सबको एकत्र पीस लें ।
इसे पान, लेपन, नस्य और शिरोवस्तिमें प्रयुक्त करना चाहिये।
इसके सेवनसे धनुर्वात, अन्तरायाम, गृध्रसी, अपबाहुक, आक्षेपक, अन्तरायाम, विश्वाची, अपतन्त्रक, भ्रूस्तम्भ; शंख, कर्ण, नासा, अक्षि, और जिह्वास्तम्भ; कलायखञ्ज, पंगुता, सर्वाङ्गवात, एकांग वात, आढ्यवात, हनुस्तम्भ, शिरोवात, अपतानक, अर्दित, पादहर्ष, पक्षवात, उरुस्तम्भ और सुप्तवातका नाश होता है।
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | धनुर्वातम् (Dhanurvatam - Tetanus) | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि | |||
| 2 | गृध्रसी - Grudhrasi - Spectrum of diseases with radiating pain from low back towards lower limb | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि | |||
| 3 | अन्तरायामम्/आभ्यन्तरायामम् (Antarayamam/Abhyantarayamam - Emprosthotonos) | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि | |||
| 4 | आक्षेपकम् / आक्षेपम् - Akshepakam - Grand mal Seizures / Clonic convulsive Diseases / Diseases with involuntary movements | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि | |||
| 5 | विश्वाची (Vishvachi - Cervical radiculopathies) | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि | |||
| 6 | अपतानकम्/अपतन्त्रकम् (Apatanakam/Apatantrakam - Disease spectrum with tonic clonic muscle contractions with psychomotor component, loss of consciousness, labored breathing, headache,abscence eye movements- Opisthotonos, emprosthotonos, pleurothotonos, cata | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि | |||
| 7 | ऊरुस्तम्भ (Urustambha, Paraparesis | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि | |||
| 8 | भुजगत वातम् - Bhujagata vatam - Disease spectrum with Pain, stiffness, Weakness and deformity of the Upperlimbs | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि | |||
| 9 | शिरोरोगम् - Shirorogam - Disease spectrum with headaches | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि | |||
| 10 | हनुग्रह/हनुस्तम्भम् - Hanugraha - Diseases spectrum with stiffness at Temporomandibular (TMJ) joint | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि | |||
| 11 | भ्रूगत रोग (Bhrugata Roga, Diseases of Forehead , Frontal Sinusitis, Sigmoidal Sinusitis) | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि | |||
| 12 | वातज कर्णरोगम् (Vataja Karnarogam) | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि | |||
| 13 | अक्षि- पाक/शूल/शोथ (Akshi- paka/shula/shotha, Disease spectrum with inflammation of eyes - Conjunctivitis, iritis, Acute Glaucoma, Keratitis) | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि | |||
| 14 | जिह्वास्तम्भम् (Jihvastambham) | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि | |||
| 15 | शंखशूल / शंखभेद / शंखतोद - Shankhashula / Shamkhabheda / Shankhatoda- Pain syndromes of temporal and periauricular region | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि | |||
| 16 | पङ्गु (Pangu, Disease spectrum with paralysis of lower limbs, - Quada equina syndrome, spinal cord compression , Motor neuron disease, Guillian barre syndrome, Peripheral neuropathies) | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि | |||
| 17 | पक्षाघातः / एकाङ्ग रोगम् - Pakshaghata / Ekanga Rogam - Disease spectrum with hemiparesis, hemiplegia, Loss of strength in half side of the body | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि | |||
| 18 | अर्दितम् - Arditam - Disease spectrum with Facial paralysis, Bells palsy, Transient ischemic attack, Hemi Paresis | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि | |||
| 19 | कलाय खञ्जम् (Kalaya Khanjam) | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि | |||
| 20 | सुप्तिः / सुप्तता - Supthi / Suptata - Numbness / Insensibility of any part of the body | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि | |||
| 21 | पादहर्ष (Padaharsha - Lowerlimb parasthesia) | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि | |||
| 22 | सर्वाङ्गकुपित वात (Sarvanga Kupita vata) | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि | |||
| 23 | व्रणायाम (Vrunayama - Tetanus) | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि | |||
| 24 | करसुप्ति - Karasupti - Anesthesia or Hypoesthesia of hands - Hand Numbness | रास्नापूतिकतैलम् (Rasnaputika Tailam) | यो. र./वातव्याधि |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|