Brief Description
(भै. र. ! श्रीरो.)
महौषधं समादाय चूर्णयित्वा विधानतः । पलषोडशिकां नीत्वा क्षीरे दशगुणे पचेत् ॥
क्रमेण पाकशुद्धिः स्याद् घृतपस्थे च भर्जयेत् ।।लघुपाकः प्रकर्त्तव्यो न खरो मोदकेष्वपि ॥
शतावरी विदारी च मुषली मोक्षुरो बला।छिन्नासत्वं शताह्वा च जीरको व्योषचित्रकौ ।
त्रिसुगन्धि यमानी च तालीशं कारवी मिशिः। रास्ना पुष्करमूलं च बांशी दारु शताह्वयम् ॥
शटी मांसी वचा मोचत्वक् पत्रं नागकेशरम् ।जीवन्ती मेथिका यष्टी चन्दनं रक्तचन्दनम् ॥
क्रिमिघ्नं तोयसिंहास्यधन्याकं कट्फलं धनम् । कर्षद्वयमितं भागं प्रत्येकं पट्टघर्षितम् ।।
सर्वचूर्णाद् द्विगुणिता प्रदेया सितशर्करा । युक्त्या पाकविधानज्ञो मोदकं परिकल्पयेत् ॥ ।
शुद्धे भाण्डे निधायाथ खादेन्नित्यं यथावलम् ।वीक्ष्याग्निबलकोष्ठञ्च नारीणाञ्च विशेषतः ॥
क्षौद्रानुपानतः प्रातः गुरुदेवान् समाचरेत् । तद्वर्ण्यं बल्यमायुष्यं वलीपलितनाशनम् ।।
वयसः स्थापनं प्रोक्तमग्निदीप्तिकरं परम् । वृष्याणामतिवृष्यञ्च रसायनमिदं शुभम् ॥
विशेषात् स्त्रीगदे प्रोक्तं प्रसूतानां यथामृतम् । विंशतिर्व्यापदो योनेः प्रदरं पञ्चधाऽपि च ॥
योनिदोषहरं स्त्रीणां रजोदोषहरन्तथा । पापसंसर्गजं दोषं नाशयेन्नात्र संशयः ॥
आमवातहरशञ्चैव शिरःशूलनिवारणम् । सर्वशूलहरञ्चैव विशेषात् कटिशूलनुत् ॥
वीर्यवृद्धिकरं पुंसां सूतिकातङ्कनाशनम् ।वातपित्तकफोद्भूतान् द्वन्दजान् सन्निपातजान्।।
हन्ति सर्वगदानेषा शुण्ठी सौभाग्यदायिनी। सौभाग्यदायिनी स्त्रीणामतः सौभाग्यशुण्ठिका ॥
१ सेर शुण्ठी चूर्णको २० सेर दूधमें पकायें । जब खोयेकी तरह गाढ़ा हो जाय तो उसे २ सेर धीमें भून लें। पश्चात् २१५ तोले खांडकी चाशनीमें पकायें । जब पाक हो जाय तब शतावर, विदारीकन्द, मूसली, गोखरू, बला, गिलोयका सत्व,
सोया, श्वेत जीरा, काला जीरा, सोंठ, मिर्च, पीपल,चित्रक, दालचीनी, छोटी इलायची, तेजपत्र, अजवाइन, तालीशपत्र, कारवी ( अजमोदा ), सौंफ, रास्ना, पुष्करमूल, वंशलोचन, देवदारु, सोया, कचूर, जटामांसी, वच, मोचरस, दालचीनी, तेजपत्र, नांगकेसर, जीवन्ती, मेथीबोज, मुलहठी, श्वेतचन्दन, लाल चन्दन, वायुबिडङ्ग, सुगन्धवाला, अडूसाछाल, धनिया, कटूफल और मोथा प्रत्येकका चूर्ण २ तोले इनका प्रक्षेप दें और अच्छी प्रकार मिलाकर नीचे उतार लें। इसमें पाक मृदु करना चाहिये । मोदक आदिके पाकमें खरपाक निषिद्ध है। पाक करनेके पश्चात् मोदक बना लें और शुद्ध पात्रमें रक्खें । (मात्रा-आधे सोलेसे २ तोले तक । ) गुरु और देवताओंकी पूजा करके उपर्युक्त मात्रामें शहद के साथ इसे सेवन करावें । यह वर्ण्य, बल्य, आयुष्कर, वृष्य, वयःस्थापक तथा अग्निप्रदीपक है । यह विशेषतः सूतिका रोगमे अत्यन्त हितकर है। इसके सेवनसे योनिरोग, प्रदर, योनिदोष, आर्तवदोष, आमवात, शिरोवेदना, सम्पूर्णशूल, कटिशूल (कमर दर्द) प्रभृति रोग नष्ट होते हैं । सम्पूर्ण वातज, पित्तज, कफज, द्वन्द्वज तथा सन्निपातज रोगोंको शान्त करता है । यह बृहत्सौभाग्यशुण्ठी स्त्रियोंके सौभाग्यको बढ़ाती है।
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | बलकारक / बल्य / सामर्थ्यदायकम् - Balakaraka / Balya / Samarthyadayakam - Ergogenic , strength enhancer, Tonic | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 2 | आयुष्यम् - Ayushyam - Pharmacological action which increases Lifespan | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 3 | वली - Vali - Skin wrinkling, Rhytids | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 4 | पलितम् - Phalitam - Hair whitening, Gray hair, Canities | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 5 | वर्णकारकम् / वर्ण्यम् - Varna karaka / Varnya - Drug action which enhances color and glow of Skin | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 6 | वयस्थापन (Vaya sthapana) | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 7 | दीपनम् - Deepanam - Eupeptic / Appetizer / stomachic / Metabolic rate accelerator | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 8 | अल्पाग्नि / मन्दाग्नि / अग्निमान्द्यम् / अग्निसादम् - Alpagni / Mandagni / Agnimandyam / Agnisadam - Spectrum of diseases with reduced appetite, digestion and assimilation | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 9 | वृष्य/वाजीकरण (Vrushya/Vajikarana, Aphrodisiac) | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 10 | अतिवृष्य /वाजिकरण ( Ativrushya/Vajikarana) | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 11 | रसायनम् - Rasayana - Drug action which prevents old age and prolongs life with proper nourishment to the body | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 12 | सूतिका परिचर्या (Sutika paricharya, Postpartum Care) ) | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 13 | सूतिका रोगम् (Sutika Rogam - Puerperium diseases) | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 14 | प्रदरम् / असृग्दरम् - Pradaram / Asrugdaram - Disease spectrum with excess vaginal bleeding , menorrhagia, metrorrhagia | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 15 | रजोदोष (Rajodosha, Diseases of menstruation) | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 16 | आमवातम् - Amavatam - Disease spectrum with inflammatory changes in Connective tissue | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 17 | शिरोरोगम् - Shirorogam - Disease spectrum with headaches | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 18 | योनिरोगम् (Yonirogam) | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 19 | शूल (Shula) | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 20 | कटिग्रह /कटिगत वात - Katigraha / katigata vata - Disease spectrum with Immobility due to lumbar muscle spasm / sprain | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 21 | शुक्रवृद्धिकरम् / शुक्रलम् - Shukravruddhikaram / shukralam - Drug action which increases the quantity of semen | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 22 | वातरोगम् /मरुत् रोगम् - Vata Rogam / Marut rogam - Disease spectrum of Movement diseases involving Musculoskeletal and Nervous System | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 23 | कफज व्याधि (Diseases associated with Kapha) | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 24 | अतिस्निग्धम् - Atisnigdham - Excessively unctuous / Excessive adiposity | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 25 | सकल रोगहरम् / सर्व रोगहरम् - Sakala Rogaharam / Sarva Rogaharam - Drug that can be prescribed for every disease | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 26 | पित्तज व्याधि (Pittaja vyadhi, Diseases of pitta) | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 27 | दुष्टसंसर्गज दोष (Dushta samsargaja Dosha - Veneral Diseases) | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 28 | माङ्गल्य कारकम्/माङ्गल्यम्/भाग्यकारक (Mangalyakarakam/Mangalyam- Auspicious, indicative of good fortune) | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | (भै. र./स्त्रीरोग.) | |||
| 29 | द्वन्द्वज दोष (Dvandvaja Dosha) | बृहत् सौभाग्यशुण्ठी पाक (Bruhat Soubhagya shunthi Paka)s | भै. र./स्त्रीरोग |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|