Brief Description
(भै.र.धन्व.। वातन्याधि)
शतावरीस्तु निप्पीड्य रसं प्रस्थद्वयं हरेत् । तिलतैलं पचे प्रस्थं क्षीरं दत्वा चतुर्गुणम् ॥
शतपुष्पा देवदारु मांसी शैलेयकं बला।चन्दनं तगरं कुष्ठमेला चांशुमती तथा ॥
रास्ना तुरगगन्धा च समाङ्गा शारिवाद्वयम् ।पृश्णपर्णीं वचा चैव तवा गन्धर्वहस्तकम् ॥
सिन्धूद्भवं समं दद्याद्विश्वभेषजमेव च । एभिस्तैलं पचेद्धीमान् दत्वार्द्रकरसं समम् ॥
कुब्जाश्च वामना ये च पङ्गुपादाश्च ये नराः। महावातेन ये रुग्णाः अङ्गसङ्कुचिताश्च ये॥
तेषां हितमिदं तैलं सन्धिवाते च शस्यते। येषां शुष्यति चैकाङ्गं गतिर्येषां च विह्वला॥
क्षीणेन्द्रिया नष्टशुक्रा जरया जर्जरीकृताः। अमेधसश्च बधिरस्तेषामपि परं हितम् ॥
मासमेकं पिवेद्यस्तु यौवनस्वः पुनर्भवेत् । सिद्धार्थकमिति ख्यातं नरनारीहिताय वै ।
कल्क-सोया, देवदारु, जटामांसी, भूरिछरीला, खरैटी, सफेद चन्दन, तगर, कूठ, इलायची, शालपर्णी, रास्ना, असगन्ध, मजीठ, दो प्रकारको सारिवा, पृष्णपर्णी, नख, अरण्डमूल, सेंधानमक और सोंठ; इनका समान भाग मिलित चूर्ण २० तोले। । २ सेर तिलके तैलमें उपरोक्त कल्क और १ सेर शतावरका रस, ८ सेर दूध तथा २ सेर अदरकका रस मिलाकर मन्दानि पर पकायें। जब पानी जल जाय तो तेलको छान ले।
यह तेल कुबड़ेपन, वामनता, पङ्गुता (लंगड़े पन) में हितकारी है । जो मनुष्य महावातसे पीड़ित हों अथवा जिनके अंग सिकुड़गये हों उनके लिये यह तेल उत्तम है। इसको मालिशसे सन्धिवात और एकांगशोषका नाश होता है। जिन व्यक्तियोंके चलते समय पैर कांपते हों, जिनको इन्द्रियां क्षीण हो गई हों, शुक्र नष्ट हो गया हो और जो वृद्धावस्थासे जर्जरित हो गये हों एवं जिनकी बुद्धि मन्द
हो उनके लिये यह तैल अत्यन्त हितकारी है। यह बधिरताको भी नष्ट करता है। इसे १ मास तक सेवन करनेसे वृद्ध पुरुष भी युवा हो - जाता है।
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | Ushna veerya |
| Vipaka | Madhura |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | कुब्जता / कौब्ज्यता - Kubjata / koubjyata - Spectrum of diseases with kyphosis , altered articulations of vertebral column joints | सिद्धार्थक तैलम् - 1 - Siddhartahaka tailam - 1 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | भै.र.धन्व.। वातन्याधि | ||
| 2 | वामनत्वम् (Vamanatva - Dwarfism) | सिद्धार्थक तैलम् - 1 - Siddhartahaka tailam - 1 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | भै.र.धन्व.। वातन्याधि | ||
| 3 | पङ्गु (Pangu, Disease spectrum with paralysis of lower limbs, - Quada equina syndrome, spinal cord compression , Motor neuron disease, Guillian barre syndrome, Peripheral neuropathies) | सिद्धार्थक तैलम् - 1 - Siddhartahaka tailam - 1 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | भै.र.धन्व.। वातन्याधि | ||
| 4 | दारुण वातरोगम् (Daruna Vatarogam) | सिद्धार्थक तैलम् - 1 - Siddhartahaka tailam - 1 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | भै.र.धन्व.। वातन्याधि | ||
| 5 | वातसंकोचम् (Vatasamkocham- Contractures) | सिद्धार्थक तैलम् - 1 - Siddhartahaka tailam - 1 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | भै.र.धन्व.। वातन्याधि | ||
| 6 | सन्धिगत वात - Sandhigata Vata -Disease spectrum with altered or loss of joint movement, painful joints, and crepitus | सिद्धार्थक तैलम् - 1 - Siddhartahaka tailam - 1 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | भै.र.धन्व.। वातन्याधि | ||
| 7 | वात शोष/ गात्र शोषम् / शोषम् - Vatashosha / Gatrashosha / Shosha - Disease spectrum with Atrophy of any organ or part of the body | सिद्धार्थक तैलम् - 1 - Siddhartahaka tailam - 1 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | भै.र.धन्व.। वातन्याधि | ||
| 8 | गतिभङ्गम् (Gatibhangam) | सिद्धार्थक तैलम् - 1 - Siddhartahaka tailam - 1 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | भै.र.धन्व.। वातन्याधि | ||
| 9 | इन्द्रिय ध्वंसम् / इन्द्रियहननम् / इन्द्रियोपघातम् - Indriya Dhvamsam / Indriya Hananam / Indriyopaghatam - Disease spectrum with inability of the Sense organs to percieve knowledge. | सिद्धार्थक तैलम् - 1 - Siddhartahaka tailam - 1 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | भै.र.धन्व.। वातन्याधि | ||
| 10 | इन्द्रिय बलकरम् (Indriya Balakaram - Sense organs boosters) | सिद्धार्थक तैलम् - 1 - Siddhartahaka tailam - 1 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | भै.र.धन्व.। वातन्याधि | ||
| 11 | नष्टशुक्रम् - Nashtashukram - Absence of semen / Azoospermia | सिद्धार्थक तैलम् - 1 - Siddhartahaka tailam - 1 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | भै.र.धन्व.। वातन्याधि | ||
| 12 | वृद्धाप्य औषधम् (Vruddhapya Oushadham - Geriatric Medicine) | सिद्धार्थक तैलम् - 1 - Siddhartahaka tailam - 1 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | भै.र.धन्व.। वातन्याधि | ||
| 13 | रसायनम् - Rasayana - Drug action which prevents old age and prolongs life with proper nourishment to the body | सिद्धार्थक तैलम् - 1 - Siddhartahaka tailam - 1 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | भै.र.धन्व.। वातन्याधि | ||
| 14 | मेध्य रसायनम् - Medhya Rasayanam - Intellect promoting | सिद्धार्थक तैलम् - 1 - Siddhartahaka tailam - 1 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | भै.र.धन्व.। वातन्याधि | ||
| 15 | बाधिर्य (Badhirya, Deafness) | सिद्धार्थक तैलम् - 1 - Siddhartahaka tailam - 1 | तैलम् - Tailam - Medicated oil | भै.र.धन्व.। वातन्याधि |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|