Brief Description
Powerful prescription drug for improvement of higher mental functions like memory, grasping power etc.
1. भाव प्रकाशम् / मध्यम खण्डम् / २ / उन्माद
2. वंगसेन / उन्माद
3. गदानिग्रह / चूर्ण / ३
4. बृहत् योग तरङ्गिणी / तरङ्गम् / ८८
5. योग चिन्तामणि / अध्याय / २
कुष्ठाश्वगन्धे लवणाजमोदे द्वे जीरके त्रीणि कटूनि पाठा । माङ्गल्यपुष्पी च समान्यिमानि सर्वैः समानाञ्च वचां विचूर्ण्य ॥
ब्राह्मीरसेनाखिलमेव भाव्यं वारत्रयं शुष्कमिदं हि चूर्णम् । अक्षप्रमाणं मधुना घृतेन लिह्यान्नरः सप्तदिनानि चूर्णम् ॥
सारस्वतमिदं चूर्ण ब्रह्मणा निर्मितं पुरा । हिताय सर्वलोकानां दुर्मेधानाम् विचेतसाम् ॥
एतस्याभ्यासतः पुंसां बुद्धिर्मेधा धृतिः स्मृतिः। सम्पत्ति: कविताशक्तिः प्रवर्धतोत्तरोत्तरम् ॥ ।
| Serial Number | Sankrith Name | Scientific name | Hindi Name | English Name | Quantity | Ratio |
| All the drugs are finely powdered and triturated with Juice of Brahmi for three times, dried and used to treat listed diseases. | ||||||
| 1 | कुष्ठ मूलम् - Kushtha Mulam | Saussurea lappa /Saussurea costus | कूठ की जड - Kooth ki Jad | Indian costus Roots | 45.45 | 1 |
| 2 | अश्वगन्ध मूलम् - Ashvagandha Mulam | Withania ashwagandha / W. somnifera | असगन्धा की जड - Asgandha Ki Jad | Winter Cherry - Roots | 45.45 | 1 |
| 3 | सैन्धव लवणम् - Saindhava Lavanam | Combination of mineral Salts | सेन्धा नमक् - Sendha Namak | Rock Salt / Himalayan Pink Salt | 45.45 | 1 |
| 4 | अजमोदा / दीप्यक - 1 बीजम् - Ajamoda / Deepyaka -1 Beejam | Trachyspermum roxburghianum |
अजमॊद की बीज - Ajmod ki Beej | Wild Celery - Seeds | 45.45 | 1 |
| 5 | जीरक / अजाजी / श्वेत जीरकम् बीजम् - Jeeraka / Ajaji Beejam | Cuminum cyminum | जीरा की बीज - Jeera Ki Beej | Cumin - Seeds | 45.45 | 1 |
| 6 | कृष्ण जीरकम् - 1 / पृथ्वीका / सुषवी / उपकुञ्चिका बीजम् - Krishna Jeerakam - 1 / Pruthveeka / Sushavi / Upakunchika Beejam | Nigella sativa | कलौंजी / कमाज़रूस की बीज - Kalounji / Kamaazaruus seeds | Black Cumin, Small Fennel - Seeds | 45.45 | 1 |
| 7 | नागर / शुण्ठी मूलम् - Nagara / Shunthi Mulam | Zingiber officinale | सोंठ - Sonth | Ginger - Dry Tubers | 45.45 | 1 |
| 8 | पिप्पली / मागधी / उपकुल्या / कणा / कृष्णा फलम् - Pippali / Magadhi / Upakulya/ Kana / Krushna Phalam | Piper longum | बढी पिप्पली - Badhi Pippali | Indian Long Pepper / Joborandi - Dried Fruit | 45.45 | 1 |
| 9 | मरिच / ऊषण बीजम् - Maricha / Ushana Beejam | Piper nigrum | कालामिर्च के बीज - Kalamirch ke Beej | Black Pepper - Dried Fruit | 45.45 | 1 |
| 10 | पाठा मूलम् - Patha Mulam | Cissampelos pareira | पाठा की जड - Patha Ki Jad | Velvet-Leaf Pareira / Pareira Brava - Root | 45.45 | 1 |
| 11 | श्वेत शंखपुष्पम् / श्वेत अपराजिता / महाश्वेता पञ्चाङ्गम् - Shveta Shankhapushpam / Shveta Aparajita / Mahashveta Panchangam | Clitoria ternatea | सफेद अपराजिता पंचाग | Butterfly Pea, Winged- leaved Clitoria, Mezereon - White Varient Whole plant Cuttings | 45.45 | 1 |
| 12 | वचा मूलम् - Vacha Mulam | Acorus calamus | बच की जड - Bach ki Jad | Sweet flag - Roots | 500 | 11 |
| 13 | मण्डूकपर्णी / ब्राह्मी - 1 - स्वरसम् - Mandukaparni / Brahmi - 1 - Svarasam | Centella asiatica | मण्डूकपर्णी / ब्राह्मी - 1 - स्वरस - Mandukaparni / Brahmi - 1 Svaras | Asiatic Pennywort / Indian Pennywort / Gotukala - Whole plant Juice | 1000 | 22 |
| Serial No | Samskruta Name | Description |
| 1 | बुद्धिमान्द्यता - Buddhimandyata | Mental retardation / Intellectual disability |
| 2 | मनोदोषम् - Manodosham | Spectrum of mental diseases / Psychiatric diseases |
| 3 | उन्माद - Unamda | Psychiatric diseases with personality disorders |
| 4 | अपस्मारम् - Apasmaram | Disease spectrum with convulsions and transient amnesia |
| 5 | मेधा जननम् - Medha Jananam | Drug action which enhances intellect |
| 6 | बुद्धि मेधा स्मृतिप्रदम् - Buddhi Medha Smrutipradam | Pharmacological action which improves the sense of judgement and analysis, power of comprehention and memory |
| 7 | बुद्धि वर्धनम् - Buddhi vardhanam | Pharmacological action which improves the sense of judgement and analysis |
| 8 | मेधा वर्धनम् - Medha Vardhanam | Pharmacological action which improves power of comprehention |
| 9 | मेधा जननम् - Medha Jananam | Drug action which enhances intellect |
| 10 | धैर्यकृत् / धृतिकृत् - Dhairyakrut / Dhrutikrut | Courage booster / Pharmacological action which increases tolarance and mental stebility |
| 11 | स्मृतिकरम् - Smrutikaram | Drug action which enhances Memory power |
| 12 | धन्यम् - Dhanyam | Mystic Property which gives Wealth |
| 13 | कविता शक्तिः - Kavita Shakti | Skill to write treatise or books or literature |
कूठ, असगन्ध, सेंधा नमक, अजमोद, सफेद और काला जीरा, सोंठ मिर्च, पीपल, पाठा और शंखपुष्पी १-१ भाग तथा बच सबके बराबर ले कर चूर्ण बनावें और ब्राह्मीरसके ३ भावना दे कर सुखा लें। मात्रा-१ तोला । (व्यवहारिक मात्रा३ माशे।) इसे घी और शहद में मिला कर सेवन करनेसे बुद्धि, मेधा, धृति, स्मृति और कविता शक्तिकी वृद्धि होती है।
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | तिक्त - Tikta - Bitter मधुर - Madhura - Sweet |
|---|---|
| Guna | उष्णं गुणम् - Ushna Gunam - Drug action which imparts heat |
| Veerya | Shita Virya |
| Vipaka | Katu |
| Prabhava | बुद्धि मेधा स्मृतिप्रदम् - Buddhi Medha Smrutipradam - Pharmacological action which improves the sense of judgement and analysis, power of comprehension and memory |
| Anupanam | मधु - Madhu - Honey | modal-content
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | बुद्धिहानि / संज्ञा मोहः - Buddhihani / Samjna moha - Impairment or loss of intellect, discrimination, or decision making ability | सारस्वत चूर्णम् (Saraswata Churnam) | सूक्ष्म चूर्णम् - Sukshma Churnam - Fine Powder | भा. प्र. । म. ख. २ उन्मादा. ; व. से. । उन्मादा. ; ग. नि. चूर्णा. ३ ; वृ. यो. त. तं. ८८ ; यो. चि म. । अ.२) | ||
| 2 | बुद्धिमान्द्यता - Buddhimandyata - Mental retardation / Intellectual disability | सारस्वत चूर्णम् (Saraswata Churnam) | सूक्ष्म चूर्णम् - Sukshma Churnam - Fine Powder | भा. प्र. । म. ख. २ उन्मादा. ; व. से. । उन्मादा. ; ग. नि. चूर्णा. ३ ; वृ. यो. त. तं. ८८ ; यो. चि म. । अ.२) | ||
| 3 | बुद्धि वर्धनम् - Buddhi vardhanam - Pharmacological action which improves the sense of judgement and analysis | सारस्वत चूर्णम् (Saraswata Churnam) | सूक्ष्म चूर्णम् - Sukshma Churnam - Fine Powder | भा. प्र. । म. ख. २ उन्मादा. ; व. से. । उन्मादा. ; ग. नि. चूर्णा. ३ ; वृ. यो. त. तं. ८८ ; यो. चि म. । अ.२) | ||
| 4 | मेध्य रसायनम् - Medhya Rasayanam - Intellect promoting | सारस्वत चूर्णम् (Saraswata Churnam) | सूक्ष्म चूर्णम् - Sukshma Churnam - Fine Powder | भा. प्र. । म. ख. २ उन्मादा. ; व. से. । उन्मादा. ; ग. नि. चूर्णा. ३ ; वृ. यो. त. तं. ८८ ; यो. चि म. । अ.२) | ||
| 5 | धैर्यकृत् / धृतिकृत् - Dhairyakrut / Dhrutikrut - Courage booster / Pharmacological action which increases tolerance and mental stability | सारस्वत चूर्णम् (Saraswata Churnam) | सूक्ष्म चूर्णम् - Sukshma Churnam - Fine Powder | भा. प्र. । म. ख. २ उन्मादा. ; व. से. । उन्मादा. ; ग. नि. चूर्णा. ३ ; वृ. यो. त. तं. ८८ ; यो. चि म. । अ.२) | ||
| 6 | स्मृतिकरम् - Smrutikaram - Memory enhancer | सारस्वत चूर्णम् (Saraswata Churnam) | सूक्ष्म चूर्णम् - Sukshma Churnam - Fine Powder | भा. प्र. । म. ख. २ उन्मादा. ; व. से. । उन्मादा. ; ग. नि. चूर्णा. ३ ; वृ. यो. त. तं. ८८ ; यो. चि म. । अ.२) | ||
| 7 | कविता शक्तिः - Kavita Shakti - Skill to write treatise or books or literature | सारस्वत चूर्णम् (Saraswata Churnam) | सूक्ष्म चूर्णम् - Sukshma Churnam - Fine Powder | भा. प्र. । म. ख. २ उन्मादा. ; व. से. । उन्मादा. ; ग. नि. चूर्णा. ३ ; वृ. यो. त. तं. ८८ ; यो. चि म. । अ.२) | ||
| 8 | धन्यम् (Dhanyam, accumulation of money) | सारस्वत चूर्णम् (Saraswata Churnam) | सूक्ष्म चूर्णम् - Sukshma Churnam - Fine Powder | भा. प्र. । म. ख. २ उन्मादा. ; व. से. । उन्मादा. ; ग. नि. चूर्णा. ३ ; वृ. यो. त. तं. ८८ ; यो. चि म. । अ.२) | ||
| 9 | धन दारिद्र्य (dhana daridrya ) (poverty) | सारस्वत चूर्णम् (Saraswata Churnam) | सूक्ष्म चूर्णम् - Sukshma Churnam - Fine Powder | भा. प्र. । म. ख. २ उन्मादा. ; व. से. । उन्मादा. ; ग. नि. चूर्णा. ३ ; वृ. यो. त. तं. ८८ ; यो. चि म. । अ.२) | ||
| 10 | मनोदोषम् - Manodosham - Spectrum of mental diseases / Psychiatric diseases | सारस्वत चूर्णम् (Saraswata Churnam) | सूक्ष्म चूर्णम् - Sukshma Churnam - Fine Powder | भा. प्र. । म. ख. २ उन्मादा. ; व. से. । उन्मादा. ; ग. नि. चूर्णा. ३ ; वृ. यो. त. तं. ८८ ; यो. चि म. । अ.२) |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Adult Dosage | सूक्ष्म चूर्णम् - Sukshma Churnam - Fine Powder | <= | 12 | g | times / day | days |