Brief Description
अ.सं.उ.४९/ १४० - १४४
गुग्गुलु उत्पत्ति
दानवेन्द्रविजितान् पुरा सुरान् | भ्रष्टकान्तिधृतिधैर्यतेजसः|
वीक्ष्य विष्णुरमृतं किलासृजत् गुग्गुलुं बलवपुर्जयप्रदम्|
अद्याप्यतः सुरगणाः किल धूपमुख्यान्
हित्वा वरागरुतुरुष्कहिमेन्दुदर्पान्|
निर्दह्यमानवपुषोऽपि शिखां पिबन्तो
गन्धेन यस्य मुदिता दधति प्रसादम्||१४०||
शशिलेखा व्याख्या (इन्दु कृत)
पुरा पूर्वं कस्मिंश्चित् काले दानवेन्द्रैर्विजितान् सुरान् भ्रष्टकान्त्यादीन् दृष्ट्वा विष्णुर्बलादिप्रदं गुग्गुलुममृतं किला-सृजत्| किलेत्यागमे|
अत उक्ताद्धेतोः सुरगणा दिवौकसोऽद्याप्यविच्छेदवरागर्वादीन् धूपमुख्यान् हित्वा त्यक्त्वा यस्य गुग्गुलोः शिखां धूमलेखां पिबन्तो निर्दह्यमानशरीरा अपि परं प्रसादं दधति धारयन्ति |।१४०||
गुग्गुलु गुणम्
स योगवाही सशिवः ससार्वः सर्वर्तुसेव्यः सुखशीलनीयः|
हन्ता जरापाप्ममलामयानां कर्त्ताऽग्निमेधास्मृतिपाटवानाम्||१४१||
शशिले्खा व्याख्या (इन्दु कृत)
स इति गुग्गुलुः| योगवाही योगेनैव सः प्रयुज्यते यदि तर्हि स्वगुणानजहत् तस्य गुणान् गृह्णाति| शिवः श्रेयस्करः| सर्वेभ्यो हितः सार्वः| सुबोधम्| जरादीनां हन्ता| अग्न्यादीनां कर्त्ता|| १४१||
श्रेष्ठ गुग्गुलु लक्षणम्
गन्धोत्कटः सदाहे स्निग्धद्रवपिच्छिलो विगतशल्यः|
महिषाक्षः पुष्परागस्फटिकासितनीरदच्छायः|
यः पद्मरागरागो यः कनकच्छेदपाटलो यो व|
जयतीन्द्रनीलममलं भग्नोऽप्यतिकान्तिमत्वेन||१४२||
शशिलेखा व्याख्या (इन्दु कृत)
स च महिषाक्षो गुग्गुलुः श्रेष्ठः यो दाह उत्कटगन्धः स्निग्धादिरुपश्च| व्याख्यासमम्|| १४२||
श्रेष्ठ मात्रा
श्रेष्ठः प्रयोगोऽस्य तुला पलात्रैवाधिकं पिबेत्||१४३||
शशिलेखा व्याख्या (इन्दु कृत)
अस्य च गुग्गुलोस्तुलापलशतं परं प्रयोगः| अत ऊनोऽपि दोषाद्यपेक्षया| प्रत्यहं च पलादधिकं नैव पिबेत्|| १४३||
पानकाले प्रयोज्य मन्त्रः
आत्रेयमुनिगीतश्च मन्त्रोऽयं कर्मसिद्धिकृत्|
भगवान् पुण्डरीकाक्षो देवाश्च सपुरन्दराः|
आज्ञापयन्ति सम्यक्त्वां प्रभावं चादिशन्ति ते|
जरामरणदुःखेभ्यो यथा तेभ्युत्थितः सुराः|
उपयोक्तुस्तथैवास्य भव त्वं हि महाबल||१४४||
शशिलेखा व्याख्या (इन्दु कृत)
भगवानित्यादिना श्लोकद्वयेनात्रेयमुनिगीतः कर्मसिद्धिकृदयं गुग्गुलुप्रयोगमन्त्रः सुबोधः|| १४४||
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | Ushna veerya |
| Vipaka | Madhura |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | सदाहितम् / सदापथ्यम् / सार्वम् - Sadahitam / Sadapathyam / Sarvam - Universal healthy Diet | गुग्गुलु रसायनम् - 1 - Guggulu Rasayanam - 1 | गुग्गुलु - Guggulu | अ.सं.उ.४९/ १४० - १४४ | ||
| 2 | योगवाही - Yogavahi - Drug molecule Carrier | गुग्गुलु रसायनम् - 1 - Guggulu Rasayanam - 1 | गुग्गुलु - Guggulu | अ.सं.उ.४९/ १४० - १४४ | ||
| 3 | माङ्गल्य कारकम्/माङ्गल्यम्/भाग्यकारक (Mangalyakarakam/Mangalyam- Auspicious, indicative of good fortune) | गुग्गुलु रसायनम् - 1 - Guggulu Rasayanam - 1 | गुग्गुलु - Guggulu | अ.सं.उ.४९/ १४० - १४४ | ||
| 4 | रसायनम् - Rasayana - Drug action which prevents old age and prolongs life with proper nourishment to the body | गुग्गुलु रसायनम् - 1 - Guggulu Rasayanam - 1 | गुग्गुलु - Guggulu | अ.सं.उ.४९/ १४० - १४४ | ||
| 5 | मेध्य रसायनम् - Medhya Rasayanam - Intellect promoting | गुग्गुलु रसायनम् - 1 - Guggulu Rasayanam - 1 | गुग्गुलु - Guggulu | अ.सं.उ.४९/ १४० - १४४ | ||
| 6 | पापघ्नम् (Papaghnam) | गुग्गुलु रसायनम् - 1 - Guggulu Rasayanam - 1 | गुग्गुलु - Guggulu | अ.सं.उ.४९/ १४० - १४४ | ||
| 7 | वृद्धाप्य औषधम् (Vruddhapya Oushadham - Geriatric Medicine) | गुग्गुलु रसायनम् - 1 - Guggulu Rasayanam - 1 | गुग्गुलु - Guggulu | अ.सं.उ.४९/ १४० - १४४ | ||
| 8 | सकल रोगहरम् / सर्व रोगहरम् - Sakala Rogaharam / Sarva Rogaharam - Drug that can be prescribed for every disease | गुग्गुलु रसायनम् - 1 - Guggulu Rasayanam - 1 | गुग्गुलु - Guggulu | अ.सं.उ.४९/ १४० - १४४ | ||
| 9 | स्मृतिकरम् - Smrutikaram - Memory enhancer | गुग्गुलु रसायनम् - 1 - Guggulu Rasayanam - 1 | गुग्गुलु - Guggulu | अ.सं.उ.४९/ १४० - १४४ | ||
| 10 | आरोग्यकरम् / आरोग्यदायकम् - Arogyakaram / Arogyadayakam - Pharmaceutical action which induces State of good health | गुग्गुलु रसायनम् - 1 - Guggulu Rasayanam - 1 | गुग्गुलु - Guggulu | अ.सं.उ.४९/ १४० - १४४ | ||
| 11 | दीपनम् - Deepanam - Eupeptic / Appetizer / stomachic / Metabolic rate accelerator | गुग्गुलु रसायनम् - 1 - Guggulu Rasayanam - 1 | गुग्गुलु - Guggulu | अ.सं.उ.४९/ १४० - १४४ |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|