Brief Description
प्रसारणीभवं मूलं मांसी रक्तञ्च चन्दनम् । तथा वातारिमूलञ्च बलामूलञ्च नागरम् ॥ ३६
तैलस्य चाष्टमांशेन सर्वकल्कानि साधयेत् । नाम्ना प्रसारणीतैलं विख्यातं तत्प्रयुज्यते ॥ ३७
पाने नस्ये शिरोवस्तौ मर्दने स्वेदने तथा ।प्रयुक्तं वातजान् रोगान्सर्वानपि विनाशयेत् ॥३८
विशेषतो हनुस्तम्भं जिह्वास्तम्भं तथाऽर्दितम् ॥ गद्गदत्वञ्च विश्वाचीं मन्यास्तम्भापबाहुकौ ॥ ३६
त्रिकशूलं गृध्रसीञ्च खञ्जतां पङ्गुतां तथा ॥ कलायखञ्जतां खल्लीं स्तम्भं सङ्कोचमेव च ॥४०
अन्तरं बाह्यमायामं तथा दण्डापतानकम् । धनुर्वातञ्च कुब्जत्वं व्यपोहति न संशयः ॥ ४१
क्षीणानां स्थविराणाञ्च वातसङ्कोचितात्मनाम् । प्रसारयेद्यतोऽङ्गानि तदुक्तैषा प्रसारणी ॥४२
क्वाथ--मूल पत्र और शाखायुक्त प्रसारणी ६। सेर । पाकार्थ जल ३२ सेर । शेष क्वाथ ८ सेर। अन्य द्रव पदार्थ--मस्तु १२॥ सेर. कात्री १२॥ सेर तथा गायका दूध ५० सेर ।
कल्क-चीता, पीपलामूल, मुलैठी, सेंधा नमक, बच, सोया, देवदारु, रास्ना, गजपीपल,
प्रसारणीकी जड़, जटामांसी ( बालछड ), लाल | चन्दन, अरण्डमूल, खरैटीकी जड़ और सेठ । - सब समान भाग मिश्रित ६२॥ तोले ।
विधि---१२॥ सेर तेलमें उपरोक्त समस्त पदार्थ मिलाकर पकावें । जब तैलमात्र शेष रह | जाय तो छान लें।
इसे रोगीको पिलाना तथा नस्य, शिराबस्ति, | मर्दन और स्वेदन कर्म में प्रयुक्त करना चाहिये । यह समस्त वातज रोगोंको और विशेषतः हनुस्तम्भ, जिहास्तम्भ, अर्दित, गद्गदत्व,विश्वाची, मन्यास्तम्भ, अपबाहुक, त्रिकशूल, गृध्रसी, खञ्जता, पंगुता, कलायखञ्जता, अंगोका स्तम्भ और संकोच, अन्तरायाम, बाह्यायाम, दण्डापतानक, धनुर्वात और कुजता को नष्ट करता है। यह तैल क्षीण, वृद्ध और वातव्याधिसे पीड़ित मनुष्योंके सङ्कुचित अंगांका प्रसारण कर देता है इसी लिये इसे प्रसारणी तैल कहते हैं। ।
(पीनेके लिये मात्रा---६ माशे ।)
नोट--तैल पकाते समय समस्त द्रव| पदार्थ एक साथ न डालकर क्रमश: एक एक डालना चाहिये
| Sl.No | Raw Material | Variant | Ratio | Quantity Required for 1000g | Unit |
|---|
| Rasa | |
|---|---|
| Guna | |
| Veerya | |
| Vipaka | |
| Prabhava | |
| Anupanam | modal-content |
| Sl.No. | Disease Factor | Name of the combination | Form of the combination | Reference | Combination products | Procedure |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | हनुग्रह/हनुस्तम्भम् - Hanugraha - Diseases spectrum with stiffness at Temporomandibular (TMJ) joint | प्रसारिण्यादि तैल -२ (Prasarinyadi Taila -2) | भा.प्र.म.२४/३२-४२ | |||
| 2 | अर्दितम् - Arditam - Disease spectrum with Facial paralysis, Bells palsy, Transient ischemic attack, Hemi Paresis | प्रसारिण्यादि तैल -२ (Prasarinyadi Taila -2) | भा.प्र.म.२४/३२-४२ | |||
| 3 | जिह्वास्तम्भम् (Jihvastambham) | प्रसारिण्यादि तैल -२ (Prasarinyadi Taila -2) | भा.प्र.म.२४/३२-४२ | |||
| 4 | गद्गद वाक् - Gadgada Vak - Stammering / Stuttering | प्रसारिण्यादि तैल -२ (Prasarinyadi Taila -2) | भा.प्र.म.२४/३२-४२ | |||
| 5 | विश्वाची (Vishvachi - Cervical radiculopathies) | प्रसारिण्यादि तैल -२ (Prasarinyadi Taila -2) | भा.प्र.म.२४/३२-४२ | |||
| 6 | मन्यास्तम्भम् / मन्याग्रहम् - Manyastambham / Manyagraham - Disease spectrum with wry neck, Torticollis | प्रसारिण्यादि तैल -२ (Prasarinyadi Taila -2) | भा.प्र.म.२४/३२-४२ | |||
| 7 | भुजगत वातम् - Bhujagata vatam - Disease spectrum with Pain, stiffness, Weakness and deformity of the Upperlimbs | प्रसारिण्यादि तैल -२ (Prasarinyadi Taila -2) | भा.प्र.म.२४/३२-४२ | |||
| 8 | अपतानकम्/अपतन्त्रकम् (Apatanakam/Apatantrakam - Disease spectrum with tonic clonic muscle contractions with psychomotor component, loss of consciousness, labored breathing, headache,abscence eye movements- Opisthotonos, emprosthotonos, pleurothotonos, cata | प्रसारिण्यादि तैल -२ (Prasarinyadi Taila -2) | भा.प्र.म.२४/३२-४२ | |||
| 9 | पङ्गु (Pangu, Disease spectrum with paralysis of lower limbs, - Quada equina syndrome, spinal cord compression , Motor neuron disease, Guillian barre syndrome, Peripheral neuropathies) | प्रसारिण्यादि तैल -२ (Prasarinyadi Taila -2) | भा.प्र.म.२४/३२-४२ | |||
| 10 | कुब्जता / कौब्ज्यता - Kubjata / koubjyata - Spectrum of diseases with kyphosis , altered articulations of vertebral column joints | प्रसारिण्यादि तैल -२ (Prasarinyadi Taila -2) | भा.प्र.म.२४/३२-४२ | |||
| 11 | गृध्रसी - Grudhrasi - Spectrum of diseases with radiating pain from low back towards lower limb | प्रसारिण्यादि तैल -२ (Prasarinyadi Taila -2) | भा.प्र.म.२४/३२-४२ | |||
| 12 | खञ्जता / खाञ्ज्यता - Khanjata / Khanjyata - Spectrum of diseases with paralysis or paresis of a lower limb resulting in difficult walking | प्रसारिण्यादि तैल -२ (Prasarinyadi Taila -2) | भा.प्र.म.२४/३२-४२ | |||
| 13 | त्रिक ग्रहम् - Trika graham, Spectrum of diseases with pain at Low back , Lumbar spine - Intervertebral disc disease, Lumbar muscle spasms and sprains, Osteoporosis, osteomalacia, Lumbar spondylosis, Spondylolisthesis | प्रसारिण्यादि तैल -२ (Prasarinyadi Taila -2) | भा.प्र.म.२४/३२-४२ | |||
| 14 | वातरोगम् /मरुत् रोगम् - Vata Rogam / Marut rogam - Disease spectrum of Movement diseases involving Musculoskeletal and Nervous System | प्रसारिण्यादि तैल -२ (Prasarinyadi Taila -2) | भा.प्र.म.२४/३२-४२ | |||
| 15 | कलाय खञ्जम् (Kalaya Khanjam) | प्रसारिण्यादि तैल -२ (Prasarinyadi Taila -2) | भा.प्र.म.२४/३२-४२ | |||
| 16 | अङ्गस्तम्भम्/ अङ्गग्रहम्/अङ्गयष्टि (Anga Stambham) | प्रसारिण्यादि तैल -२ (Prasarinyadi Taila -2) | भा.प्र.म.२४/३२-४२ | |||
| 17 | वातसंकोचम् (Vatasamkocham- Contractures) | प्रसारिण्यादि तैल -२ (Prasarinyadi Taila -2) | भा.प्र.म.२४/३२-४२ | |||
| 18 | खल्ली (Khalli- Radiculopathies) | प्रसारिण्यादि तैल -२ (Prasarinyadi Taila -2) | भा.प्र.म.२४/३२-४२ | |||
| 19 | देहपुष्टिकरम् - Deha Pushtikaram - Pharmacological action which promotes overall growth of the body / Nutritive / Nourishing | प्रसारिण्यादि तैल -२ (Prasarinyadi Taila -2) | भा.प्र.म.२४/३७-४२ | |||
| 20 | रसायनम् - Rasayana - Drug action which prevents old age and prolongs life with proper nourishment to the body | प्रसारिण्यादि तैल -२ (Prasarinyadi Taila -2) | भा.प्र.म.२४/३७-४२ |
| Disease Factors |
|---|
| Type | Operator | Value | Unit | Frequency | Duration | Comment |
|---|