कुल्माषाधान्यमण्डादि सन्धितं काञ्जिकं विदुः ।

काञ्जिकं रोचनं रुच्यं पाचनं वह्निदीपनम् | शूलाजीर्णविबन्धघ्नं कोष्ठशुद्धिकरं परम् |
न भवेत्काञ्जिकं यत्र तत्र जालिः प्रदीयते ||१३७||

सन्धितं धान्यमण्डादि काञ्जिकं कथ्यते जनैः | काञ्जिकं भेदि तीक्ष्णोष्णं रोचनं पाचनं लघु |
दाहज्वरहरं स्पर्शात्पानाद्वातकफापहम् ||१|| माषादिवटकैर्यत्तु क्रियते तद् गुणाधिकम् |
लघु वातहरं तत्तु रोचनं पाचनं परम् ||२|| शूलाजीर्णविबन्धामनाशनं बस्तिशोधनम् |
शोषमूर्च्छाभ्रमार्त्तानां मदकण्डूविशोषिणाम् ||३|| प्रशस्यते न काञ्जिकं कुष्ठीनां रक्तपित्तिनाम् |
पाण्डुरोगे यक्ष्मणि च तथा शोषातुरेषु च ||४|| क्षतक्षीणे तथा श्रान्ते मन्दज्वरनिपीडिते |
एतेषां न हितं प्रोक्तं काञ्जिकं दोषकारकम् ||५||

काञ्जिकं काञ्जिका वीरं कुल्माषाभिभवं तथा | अवन्तिसोमं धान्याम्लमारनालोऽम्लसारकः ||८९||
काञ्जिकं वातशोफघ्नं पित्तघ्नं ज्वरनाशनम् | दाहमूर्छाश्रमघ्नञ्च शूलाध्मानविबन्धनुत् ||९०||
काञ्जिकं काञ्जितैलञ्च पलितं वातकारकम् | दाहकं गात्रशैथिल्यं मर्दनान्न च भक्षणात् ||९१||

संप्रति काञ्जिकस्यापि लक्षणं प्रकटयन्नाह कुल्माषेति । काञ्जिकं धान्याम्लं, कुल्माषाः कुत्सितमाषाः, धान्यं रक्तशाल्यादि, तेन च तृणाह्व कोद्रवादिकमपि गृह्यते । मण्डं शालिप्रभवं प्रसिद्धम् । एके कुल्माषभवं धान्यभवं मण्डं च व्याख्यानयन्ति, आदिशब्दात् यवचूर्णादिकृतमपि बोद्धव्यम् , यतः अस्य बहवो भेदाः दृश्यन्ते ते तु दक्षिणेऽतीव प्रसिद्धाः ॥

गू०-कुल्माषधान्यमण्डादि यत्सन्धितं तत्काञ्जिकं विदुः । कुल्माषः अर्धस्विन्नमाषः, धान्यं षष्टिकादि तयोर्मण्डसंधितं, तद्गुणाः- धान्याम्लं भेदि तीक्ष्णोष्णं पित्तकृत्स्पर्शशीतलम् ॥

उडद्,शाली आदि धान्य से सन्धित हुवा द्रव को कांजी बोलते है । 

कांजी के गुण - रुचिकारक, पाचन, दीपन, कोष्ठशुद्धिकर,भेदि, तीक्ष्ण, उष्ण, लघु, वातकफ हर, आमपाचन, वस्तिशोधन,

कांजी के रोगघ्नता - शूल, अजीर्ण, विबन्ध, दाह, ज्वर, शोफ, आध्मान

कांजी का निषेध - शोष, मूर्छा, भ्रम, मद, कण्डू, शोष, पाण्डुरोग, यक्ष्मा, कुष्ठ, रक्तपित्त, क्षतक्षीण, श्रम, मन्दज्वर

The liquid producued by fermenting the Pulses like Black gram and Grains like Rice is called as Kanji.

Qualities of Kanji - Taste enhancer, appetizer and agents which increase BMR, Metabolic / Digestion enhancers, Laxative, Purgative, Pungent, Hot, Diuretic, Light, Vatakaphahara

Diseases cured by Kanji - Pains, Indigestion, Disease spectrums where natural expulsion of waste material is bloacked,Burning Parasthesia, Fever, Flatulance, Edema

Contraindications of Kanji - Emaciating Diseases, Vertigo/ Hallucinations, intoxication by narcotics, Itching, Skin diseases, Bleeding Diseases, Low temperature fevers,Exhasion